Boek 8 Artikel 943 (8:943 BW)

Een cognossementhouder die zijn beschadigde lading wil verhalen, moet weten wie hij moet aanspreken. Bij goederenvervoer over de binnenwateren is dat niet vanzelfsprekend: achter één schip kunnen een eigenaar, een rompbevrachter, een tijdbevrachter, een reisbevrachter en een schipper schuilgaan. Artikel 8:943 BW wijst aan wie in die kluwen als vervoerder onder het cognossement geldt, en doet dat dwingend.

De ondertekening en het formulier

Het uitgangspunt is eenvoudig. Wie het cognossement ondertekende, of voor wie een ander tekende, geldt als vervoerder onder het document. Hetzelfde geldt voor degene wiens formulier voor het cognossement is gebruikt; het gebruik van iemands formulier is daarvoor al genoeg. Is er niet getekend of is de handtekening onleesbaar, dan wordt de wederpartij van de afzender aangemerkt als vervoerder onder het cognossement.

Als de schipper tekent

Tekent de schipper zelf, of iemand namens hem, dan komt er een tweede laag bij. Naast de zojuist genoemde personen geldt dan ook de tijd- of reisbevrachter die vervoerder is bij de laatste overeenkomst in de keten van exploitatieovereenkomsten. Is het schip in rompbevrachting uitgegeven, dan komt de laatste rompbevrachter erbij; is dat niet zo, dan de eigenaar. De houder kan zich zo ook richten tot de partijen die het schip exploiteren.

• ondertekenaar en formuliergebruiker gelden als vervoerder
• bij ondertekening door de schipper komen exploitanten van het schip erbij

- de kring is ruim, zodat de houder meer dan één aanspreekpunt kan hebben

De uitzondering met naamsvermelding

Het derde lid biedt een uitweg voor wie duidelijkheid wil scheppen. Wijst het cognossement uitsluitend de laatste rompbevrachter of uitsluitend de eigenaar uitdrukkelijk als vervoerder aan, dan geldt alleen die persoon als vervoerder onder het cognossement. Bij aanwijzing van de rompbevrachter geldt een extra eis: zijn identiteit moet duidelijk uit het document blijken. Een vage verwijzing naar een niet nader genoemde bevrachter volstaat dus niet.

Dwingend recht en de positie van de schipper

Het vijfde lid verklaart ieder afwijkend beding nietig. De kring van aansprakelijken kan dus niet met een clausule in het document worden ingeperkt, behalve langs de weg die het derde lid zelf aanwijst.

Het vierde lid laat het tweede lid van artikel 8:861 BW onverlet. Volgens die bepaling verbindt de schipper zichzelf alleen wanneer hij de grenzen van zijn bevoegdheid overschrijdt. Tekent hij een cognossement binnen zijn bevoegdheid, dan bindt hij de personen die dit artikel aanwijst; treedt hij daarbuiten, dan kan hij daarnaast zelf worden aangesproken.

In de praktijk

Een ontvanger krijgt een cognossement waarop een handtekening van de schipper staat en het logo van een bevrachtingskantoor. Het kantoor wiens formulier is gebruikt, geldt als vervoerder. Omdat de schipper heeft getekend, is daarmee de kring niet gesloten: het tweede lid voegt de tijd- of reisbevrachter toe die vervoerder is bij de laatste overeenkomst uit de keten van exploitatieovereenkomsten, en verder de laatste rompbevrachter of, als het schip niet in rompbevrachting is gegeven, de eigenaar. Telt die keten maar één schakel, dan valt langs die maatstaf geen bevrachter aan te wijzen en blijft alleen die rompbevrachter of eigenaar over. De ontvanger hoeft zo niet eerst de contractuele structuur achter het schip te ontrafelen. Een eigenaar of rompbevrachter kan de kring alleen beperken als het cognossement hem uitdrukkelijk, en bij een rompbevrachter met duidelijk kenbare identiteit, als enige vervoerder noemt.