Boek 8 Artikel 920 (8:920 BW)

Ook bij goederenvervoer over de binnenwateren komt het voor dat van een cognossement meer dan één verhandelbaar exemplaar wordt afgegeven, al is de vervoerder in beginsel maar tot één exemplaar gehouden. Dat gebruik is historisch gegroeid: exemplaren gingen langs verschillende routes op reis, zodat het risico van verlies onderweg werd gespreid. Artikel 8:920 BW bepaalt in één zin wat de rechtsgevolgen daarvan zijn.

De regel in gewone woorden

Vermeldt het document hoeveel verhandelbare exemplaren er in totaal zijn afgegeven, dan gelden zij alle voor één en één voor alle. Dat betekent tweeërlei. De exemplaren vertegenwoordigen samen één enkele aanspraak op één partij lading: er is geen sprake van drie ladingen omdat er drie stukken papier zijn. En tegelijk kan elk afzonderlijk exemplaar die aanspraak dragen, zodat de houder van één stuk in beginsel volwaardig houder is.

• de vermelding van het aantal is de voorwaarde voor deze regel
• levert de vervoerder af tegen één exemplaar, dan is de vervoerplicht daarmee vervuld

- de overige exemplaren verliezen daarmee hun waarde als aanspraak op die lading

Waarom het aantal moet worden vermeld

De vermelding beschermt iedereen die het document in handen krijgt. Wie leest dat er drie exemplaren zijn, weet dat er nog twee andere in omloop kunnen zijn en kan daar bij de financiering of de koop rekening mee houden. Ontbreekt die vermelding, dan mist de houder juist die waarschuwing en gaat de regel van dit artikel niet op.

Het risico van de omloop

De keerzijde van het systeem is dat verschillende exemplaren in verschillende handen kunnen belanden. Voor de vervoerder is dat lastig: hij moet afleveren aan een houder, maar kan niet weten wie de andere exemplaren heeft. De wet lost dat op door de aflevering tegen één exemplaar bevrijdend te laten zijn. Wie achterblijft met een exemplaar waarvan de lading al is afgegeven, moet het zoeken bij degene die hem het document verkocht of overdroeg, niet bij de schipper.

Dat maakt het voor kopers en banken belangrijk om te weten hoeveel exemplaren er zijn en waar zij zich bevinden. In documentaire transacties wordt daarom vaak bedongen dat de volledige set wordt overhandigd.

In de praktijk

Een verkoper geeft één exemplaar aan zijn bank en houdt er zelf twee. Hij verkoopt de lading door en levert daarvoor een van zijn eigen exemplaren. De koper meldt zich in de loshaven en krijgt de lading. Daarmee is de vervoerder bevrijd, maar daarmee staat nog niet vast wie van de houders het beste recht heeft: tussen houders van verschillende exemplaren geldt een wettelijke rangorde, waarin degene voorgaat aan wie na de gemeenschappelijke voorman als eerste is overgedragen, mits hij te goeder trouw en onder bezwarende titel verkreeg. In dit voorbeeld is dat de bank, die zich daarop tegenover de koper kan beroepen. Wie zekerheid wil, eist niettemin de hele set op, of laat vastleggen dat er slechts één verhandelbaar exemplaar wordt afgegeven.