Boek 8 Artikel 803 (8:803 BW)

Bij scheepshuurkoop betaalt de koper jarenlang termijnen zonder al eigenaar te zijn. Wat hij precies afbetaalt, moet daarom van meet af aan duidelijk zijn. Dit artikel verplicht partijen om in de notariële akte per termijn uit te splitsen waar het geld naartoe gaat.

Drie bestanddelen

In de akte moet staan welk deel van elke termijn strekt tot aflossing van de koopsom, welk deel tot betaling van eventueel verschuldigde rente, en welk deel eventueel betrekking heeft op de terbeschikkingstelling van het schip. Die derde component is in wezen een gebruiksvergoeding en staat los van de opbouw naar eigendom.

Het onderscheid is bepalend voor bijna alles wat later kan spelen. Bij vervroegde aflossing moet worden vastgesteld hoeveel koopsom er nog openstaat. Bij ontbinding moet worden verrekend wat er al is opgebouwd. En bij een geschil over achterstand moet duidelijk zijn welk onderdeel van de termijn niet is voldaan.

Dwingend recht met een vangnet

Ieder beding dat van de uitsplitsingsplicht afwijkt, is nietig. Partijen kunnen dus niet afspreken dat zij het bij één ongedeeld bedrag houden. Dat past bij de beschermingsgedachte achter deze regeling: de koper is doorgaans de zwakkere partij en moet kunnen zien hoe zijn positie zich opbouwt.

Ontbreekt de vermelding toch, of is zij onduidelijk, dan is de overeenkomst niet zonder meer waardeloos. De wet geeft een vangnet: op verzoek van de meest gerede partij stelt de rechter de verdeling alsnog vast. Zo kan de constructie in stand blijven terwijl het gebrek wordt hersteld.

• Laat de notaris de splitsing per termijn opnemen, niet alleen voor het geheel.
• Houd een aflossingsschema bij dat de drie bestanddelen zichtbaar maakt.

- Bij onduidelijkheid kan de rechter de verdeling vaststellen; wacht daar niet te lang mee.

In de praktijk

Een schipper betaalt maandelijks een vast bedrag voor zijn schip. Na vier jaar wil hij vervroegd aflossen en vraagt hij wat er nog openstaat. Staat in de akte netjes welk deel van elke termijn koopsom was, dan is dat een rekensom. Ontbreekt die splitsing, dan begint een discussie waarin de verkoper er belang bij heeft de koopsomcomponent laag te houden. De koper kan dan naar de rechter, maar dat kost tijd en geld die met een zorgvuldige akte te vermijden waren geweest.