Boek 8 Artikel 788 (8:788 BW)

Bij registergoederen moet voor iedereen kenbaar zijn welke rechten er kunnen bestaan. Dit artikel geeft daarom een gesloten opsomming voor het teboekstaande binnenschip: eigendom, hypotheek, vruchtgebruik en de voorrechten die de wet elders in deze titel noemt. Andere zakelijke rechten zijn niet mogelijk.

Waarom een gesloten lijst

Wie een schip koopt of financiert, wil uit het register kunnen afleiden hoe de rechtstoestand is. Zouden partijen zelf nieuwe zakelijke rechten kunnen bedenken, dan verliest het register die functie en wordt de rangorde onvoorspelbaar. De opsomming beschermt dus vooral de derde die op het register afgaat.

Voor de praktijk betekent het dat creatieve constructies met een zakelijke werking niet mogelijk zijn. Wat partijen wél kunnen, is verbintenisrechtelijke afspraken maken: een gebruiksrecht, een koopoptie, een voorkeursrecht. Zulke afspraken werken tussen partijen, maar zij binden een nieuwe eigenaar of een hypotheekhouder niet als zakelijk recht.

De vier categorieën

Eigendom spreekt voor zich en is het uitgangspunt van de hele afdeling. Hypotheek is het zekerheidsrecht waarmee scheepsfinanciering mogelijk wordt gemaakt; zonder dat recht zou de binnenvaart nauwelijks te financieren zijn. Vruchtgebruik komt minder vaak voor, maar speelt bij nalatenschappen en bij familiebedrijven een rol.

De voorrechten ten slotte zijn wettelijke voorrangsrechten voor bepaalde vorderingen. De opsomming is ook hier eng: het gaat om de voorrechten van artikel 8:821 BW en, van de bevoorrechte vorderingen die artikel 8:827 BW in zijn eerste lid noemt, uitsluitend om die onder b. De andere categorieën van dat lid tellen hier niet mee. Deze voorrechten ontstaan van rechtswege en dienen om schuldeisers met een bijzondere band met het schip een sterkere positie te geven dan gewone crediteuren.

• Ga bij aankoop of financiering af op het register; andere zakelijke rechten bestaan niet.
• Verbintenisrechtelijke afspraken binden opvolgers niet als zakelijk recht.

- Houd rekening met wettelijke voorrechten die niet uit een akte blijken.

In de praktijk

Een koper laat voorafgaand aan de levering onderzoek doen in de registers. Hij ziet daar de eigendom, een hypotheek van de financier en eventueel een vruchtgebruik. De wettelijke voorrechten ontstaan van rechtswege en hoeven daar niet uit te blijken, al kunnen de voorrechten van artikel 8:821 BW wel in de openbare registers worden ingeschreven, zodat registeronderzoek ze soms toch zichtbaar maakt. Dat maakt het onderzoek naar openstaande vorderingen even belangrijk als het registeronderzoek. Afspraken van de verkoper met derden over gebruik of terugkoop hoeft de koper niet als zakelijk recht te respecteren.