Boek 8 Artikel 784 (8:784 BW)

Teboekstelling maakt van een binnenschip een registergoed: pas daarna kan er hypotheek op worden gevestigd en gelden de bijzondere regels over eigendom en rangorde. Dit artikel bepaalt wanneer een schip in Nederland te boek kan worden gesteld en hoe dat verloopt.

Welke schepen in aanmerking komen

Voor een binnenschip in aanbouw is de eis eenvoudig: het moet in Nederland in aanbouw zijn. Voor een afgebouwd binnenschip moet aan ten minste één van drie voorwaarden zijn voldaan. De plaats van waaruit de exploitatie gewoonlijk wordt geleid ligt in Nederland; of de eigenaar is een natuurlijke persoon die Nederlander is of hier woont; of de eigenaar is een rechtspersoon of vennootschap met zetel of hoofdvestiging hier. Omdat één voorwaarde volstaat, kan ook een schip van een buitenlandse eigenaar in aanmerking komen, bijvoorbeeld wanneer een in Duitsland wonende eigenaar zijn schip vanuit een kantoor in Nederland laat exploiteren.

Bij mede-eigendom geldt een extra eis. De voorwaarden die aan de persoon van de eigenaar zijn verbonden, worden pas als vervuld beschouwd wanneer het schip ten minste voor de helft toebehoort aan personen, rechtspersonen of vennootschappen die aan die voorwaarden voldoen. Een minderheidsbelang van een Nederlandse partij is dus niet genoeg.

Geen dubbele inschrijving

Een binnenschip kan niet te boek worden gesteld wanneer het al in de openbare registers staat, hetzij als binnenschip hetzij als zeeschip, of wanneer het in een verdragsregister staat. Een schip staat zo steeds in één register, zodat duidelijk is waar de rechten op het schip moeten worden nagegaan.

Op die hoofdregel bestaan twee uitzonderingen. De eerste ziet op een schip dat op dat moment nog in een verdragsregister staat: dat kan hier toch worden ingeschreven, mits het na doorhaling ginds voldoet aan de voorwaarden van het eerste lid. De Nederlandse inschrijving krijgt pas rechtsgevolg zodra in de openbare registers wordt aangetekend dat de inschrijving in het verdragsregister is doorgehaald. De tweede uitzondering geldt wanneer de bewaarder van het verdragsregister op grond van artikel 22 tweede lid van Protocol no. 2 bij het Verdrag van Genève weigert de koper na een gedwongen verkoop als eigenaar in te schrijven.

De aanvraag

Het verzoek tot teboekstelling gaat uit van de eigenaar. In het verzoek kiest hij woonplaats in Nederland en vermeldt hij die; later kan hij die woonplaats vervangen door een andere die eveneens in Nederland ligt. Bij het verzoek legt hij ter inschrijving een door hem ondertekende verklaring over dat het schip naar zijn beste weten voor teboekstelling als binnenschip vatbaar is.

Het zesde lid verbindt een duidelijke sanctie aan de vereisten van de leden daarvoor: is daaraan niet voldaan, dan heeft de teboekstelling in de openbare registers geen rechtsgevolg. Een inschrijving die wel in het register staat, biedt dan geen grondslag voor rechten die op teboekstelling voortbouwen.

• Controleer vooraf of het schip elders staat ingeschreven; dat blokkeert de inschrijving.
• Bij mede-eigendom telt of de helft van het schip aan gekwalificeerde eigenaren toebehoort.

- Een teboekstelling zonder rechtsgevolg biedt geen basis voor hypotheek of rangorde.

In de praktijk

Drie broers bezitten samen een tankschip: twee wonen in België en hebben niet de Nederlandse nationaliteit, de derde woont in Nederland en heeft een aandeel van een derde. Wordt het schip vanuit België geëxploiteerd, dan is aan geen van de voorwaarden voldaan: de exploitatie wordt niet vanuit Nederland geleid, en de in Nederland wonende broer heeft geen belang van ten minste de helft. Verplaatsen de broers de leiding van de exploitatie naar een kantoor in Nederland, dan is aan de eerste voorwaarde voldaan en kan het schip hier worden ingeschreven, mits het niet al in een ander register staat. Bij de aanvraag kiezen zij woonplaats in Nederland.