Boek 8 Artikel 656 (8:656 BW)

Dit artikel bevat de kernregel van de wrakkenregeling: de geregistreerde eigenaar is aansprakelijk voor de kosten van het lokaliseren, markeren en opruimen van het wrak. Het gaat om de maatregelen die de overheid neemt op grond van de Wet bestrijding maritieme ongevallen; deze afdeling regelt bij wie de rekening daarvan terechtkomt.

Aansprakelijk zonder schuldvraag

Er hoeft geen fout te worden aangetoond. De aansprakelijkheid is gekoppeld aan de hoedanigheid van geregistreerde eigenaar, wat de afwikkeling praktisch maakt: de overheid die een vaarweg moet vrijmaken, hoeft niet eerst uit te zoeken hoe het ongeval kon gebeuren voordat zij haar kosten kan verhalen.

Daar staat tegenover dat de eigenaar niet in het luchtledige aansprakelijk is: het gaat om kosten van maatregelen die volgens de daarvoor geldende wettelijke kaders zijn genomen. Buitensporige of niet op die grondslag genomen maatregelen vallen er niet automatisch onder.

Wanneer de eigenaar vrijuit gaat

Er zijn drie ontheffingsgronden, en de eigenaar draagt daarvan de bewijslast. De eerste grond is overmacht: oorlogshandelingen, vijandelijkheden, burgeroorlog of opstand, dan wel een natuurverschijnsel van uitzonderlijke, onvermijdelijke en onweerstaanbare aard. De tweede is dat het ongeval in zijn geheel is veroorzaakt door een derde die met het oogmerk schade te veroorzaken handelde of naliet.

De derde grond ziet op falend overheidsoptreden: het ongeval is in zijn geheel veroorzaakt door nalatigheid of ander onrechtmatig handelen van een overheid of andere instantie die verantwoordelijk is voor het onderhoud van verlichting of andere navigatiehulpmiddelen, in de uitoefening van die taak. Bij deze grond en bij die van de opzettelijk handelende derde geldt dus dat de oorzaak het ongeval volledig moet verklaren; bij de eerste grond stelt de wet die eis niet.

Gesloten stelsel met verhaal

Een vordering tot vergoeding van deze kosten kan tegen de geregistreerde eigenaar alleen worden ingesteld volgens de bepalingen van deze afdeling; andere grondslagen zijn afgesneden. Tegelijk laat het artikel het recht van verhaal tegenover derden onaangetast. De eigenaar die betaalt, kan dus proberen de kosten te halen bij degene die het ongeval veroorzaakte, bijvoorbeeld bij de reder van het andere schip.

• Volg vanaf dag één de omvang en de grondslag van de genomen maatregelen.
• Bij de tweede en de derde ontheffingsgrond moet de oorzaak het ongeval volledig verklaren.

- Verhaal op de werkelijke veroorzaker blijft mogelijk, maar kent bij een aanvaring een eigen termijn van twee jaren die al vanaf het voorval loopt; stuit dus op tijd.

In de praktijk

Na een aanvaring zinkt een coaster dwars in de vaargeul. De autoriteiten laten het wrak markeren en vervolgens lichten. De rekening gaat naar de geregistreerde eigenaar van het gezonken schip, ook als het andere schip de aanvaring veroorzaakte. Die eigenaar en zijn verzekeraar zullen die kosten daarna proberen te verhalen op de veroorzaker. Voor eigenaars is dat een reden om vroeg in het traject een eigen expert te laten meekijken bij de keuze van de bergingsmethode, omdat zij die keuze uiteindelijk betalen.