Boek 8 Artikel 610 (8:610 BW)

Avarij-grosse is een van de oudste figuren van het zeerecht. De gedachte erachter is eenvoudig: als de kapitein in een noodsituatie bewust iets opoffert om schip en lading samen te redden, mag degene die daardoor verlies lijdt dat niet alleen dragen. Alle belanghebbenden bij de reis delen mee. Dit artikel bepaalt wanneer er van zo'n handeling sprake is, en het doet dat streng.

De vier bouwstenen

Er moet ten eerste een buitengewone opoffering of uitgave zijn. Gewone kosten van de reis, ook als ze door slecht weer oplopen, tellen niet. Ten tweede moet die opoffering opzettelijk zijn gedaan: een bewuste keuze, geen ongeluk. Lading die overboord slaat is geen avarij-grosse; lading die overboord wordt gezet om het schip lichter te maken, kan dat wel zijn.

Ten derde moet het handelen redelijk zijn geweest, beoordeeld naar de situatie op dat moment. En ten vierde moet het doel de gemeenschappelijke veiligheid zijn: het behoeden van de goederen die bij dezelfde met een zeeschip uitgevoerde onderneming betrokken zijn. Wordt alleen het schip gered of alleen een deel van de lading, zonder dat gemeenschappelijke belang, dan valt het buiten deze figuur.

Ongeacht de oorzaak

De wet voegt daar iets belangrijks aan toe: het maakt niet uit hoe of door wiens toedoen het gevaar is ontstaan. Ook als de reder of de bemanning het gevaar zelf heeft veroorzaakt, blijft de handeling een avarij-grosse handeling. Dat maakt de afwikkeling praktisch: er hoeft niet eerst een schuldvraag te worden beslecht voordat de bijdragen worden vastgesteld.

Dat betekent niet dat de schuldvraag verdwijnt. Wie meent dat de ander voor het ontstaan van het gevaar aansprakelijk is, kan dat langs de gewone weg aan de orde stellen. De avarij-grosse en de aansprakelijkheid lopen naast elkaar.

• De formulering is uitdrukkelijk beperkend: buiten deze omschrijving is er geen avarij-grosse.
• Leg bij een noodmaatregel vast waarom die op dat moment redelijk leek.

- Alleen het gemeenschappelijk belang van schip én lading telt.

In de praktijk

Een containerschip loopt aan de grond op een zandbank en dreigt bij afgaand tij door te breken. De kapitein laat containers overboord zetten en huurt sleepboten in om het schip los te trekken. De opgeofferde containers en de sleepkosten zijn typische kandidaten voor avarij-grosse: zij zijn bewust opgeofferd of gemaakt om schip en lading gezamenlijk uit het gevaar te halen. De ladingeigenaar wiens containers overboord gingen, staat er dus niet alleen voor. Wel moet elk onderdeel afzonderlijk langs de definitie: schade die simpelweg door de stranding zelf is ontstaan, hoort daar niet bij.