Boek 8 Artikel 565 (8:565 BW)

Mensen redden is geen handelstransactie. Dit artikel legt dat vast met een regel die geen uitzondering kent: wie zijn leven te danken heeft aan een redder, is daarvoor geen hulploon verschuldigd. Tegelijk zorgt de wet ervoor dat de redder van mensenlevens niet met lege handen blijft staan naast de collega die het schip binnenbracht.

Geen rekening voor de geredde

Het eerste lid sluit iedere vordering op de geredde persoon zelf uit. Dat geldt ongeacht wie hij is, hoe gevaarlijk de actie was en hoeveel het heeft gekost. Een drenkeling, een opvarende van een gezonken jacht of een bemanningslid dat van een brandend schip is gehaald, krijgt geen rekening. De prikkel om mensen te redden mag niet afhangen van hun draagkracht.

Het tweede lid maakt daarop een aanvulling die het systeem sluitend houdt. Gaat het om de afzonderlijke redding van opvarenden van een schip, dan is daarvoor wél hulploon verschuldigd, maar door de reder. Het gaat dan om een actie die zich specifiek op de opvarenden richtte, los van het redden van het schip. De kosten daarvan komen bij de scheepszijde terecht en niet bij de geredden.

Een aandeel voor de mensenredder

Het derde lid regelt de verdeling. Wie mensenlevens heeft gered en daarnaast heeft deelgenomen aan de werkzaamheden rond hetzelfde ongeval, heeft recht op een billijk aandeel in de betaling die aan de hulpverlener is toegekend voor het redden van het schip of andere zaken, of voor het voorkomen of beperken van milieuschade. Zo profiteert de mensenredder mee van de pot die door de zaakredding is gevormd.

Dat is meer dan een billijkheidsgebaar. Bij een groot incident zijn vaak meerdere vaartuigen betrokken en verdelen zij het werk: de een neemt de opvarenden over, de ander pakt het schip aan. Zonder deze bepaling zou wie het gevaarlijkste en meest waardevolle deel doet, juist niets verdienen.

• Leg vast wie welke opvarenden heeft overgenomen en op welk tijdstip.
• Deelname aan de overige werkzaamheden is voorwaarde voor het aandeel; noteer ook die inzet.

- Het aandeel komt uit de vergoeding aan de hulpverlener, niet uit een aparte vordering op de geredden.

In de praktijk

Een zeilschip slaat om bij ruw weer. Een nabij varend vissersschip haalt de bemanning uit het water en assisteert daarna bij het op sleep nemen van de romp, die uiteindelijk door een bergingsbedrijf wordt binnengebracht. De geredde zeilers hoeven niets te betalen. Het bergingsbedrijf ontvangt hulploon van de reder van het zeilschip, en de visser kan aanspraak maken op een billijk deel daarvan, omdat hij zowel mensen heeft gered als aan de werkzaamheden heeft deelgenomen. Was hij na de redding meteen doorgevaren, dan ligt dat lastiger. Een korte schriftelijke vastlegging ter plaatse van wie wat deed, voorkomt dat die discussie maanden later op herinneringen moet drijven.