Boek 8 Artikel 554 (8:554 BW)

Hulp op zee wordt lang niet altijd verleend door commerciële bergers. Ook marineschepen, kustwachtvaartuigen, opnemingsvaartuigen en andere schepen die aan een staat toebehoren komen schepen in nood te hulp, en soms zijn zij zelf het schip dat in nood verkeert. Dit artikel maakt duidelijk dat de regeling over hulpverlening ook in die situaties meedoet: zij geldt mede wanneer hulp wordt verleend door of aan zo'n schip.

Welke schepen het betreft

Het gaat om oorlogsschepen en om andere schepen die niet in de handelsvaart worden gebruikt. Ze hoeven niet in eigendom van de staat te zijn: ook een schip dat door de staat wordt gebruikt of bevracht valt eronder. Voor Nederlandse schepen is daarmee de kous af. Voor schepen van een andere staat geldt een extra voorwaarde: die staat moet het Internationaal Verdrag inzake Hulpverlening op zulke schepen van toepassing hebben verklaard.

Dat onderscheid is geen formaliteit. Staatsschepen genieten van oudsher een bijzondere positie in het internationale recht, en niet iedere staat wil zijn marine onder een civiele hulploonregeling brengen. De wetgever heeft die keuze gerespecteerd en de toepasselijkheid laten afhangen van wat de betrokken staat zelf heeft verklaard.

Hulp geven en hulp krijgen

De bepaling werkt naar twee kanten. Verleent een marineschip met succes hulp aan een koopvaardijschip, dan kan de staat in beginsel aanspraak maken op hulploon volgens de gewone maatstaven van deze afdeling. Raakt omgekeerd een staatsschip in nood en wordt het door een commerciële berger vlot getrokken, dan kan die berger zijn aanspraak op hulploon eveneens op deze afdeling baseren.

• Voor de bemanning van het hulpverlenende schip geldt de gewone regeling over de verdeling van hulploon.
• Het verbod van hulpverlening en de regels over de leiding bij de hulp gelden ook hier onverkort.

- De zorgplicht om milieuschade te voorkomen of te beperken geldt voor iedere hulpverlener die binnen het bereik van deze afdeling valt; bij een niet-handelsschip van een vreemde staat hangt dat bereik af van de verklaring van die staat.

In de praktijk

Een Nederlandse marinesleper die een op drift geraakte vrachtvaarder van de kust weghoudt, verricht juridisch hetzelfde als een commerciële sleepboot. De reder van het geholpen schip en zijn verzekeraars kunnen dus met een claim tot hulploon worden geconfronteerd, en de gebruikelijke discussies over de waarde van het geredde schip en de omvang van het gevaar spelen op dezelfde manier. Wie voor een buitenlandse vlag optreedt, doet er verstandig aan eerst te controleren of die staat het verdrag op zijn niet-handelsschepen heeft toegepast; is dat niet gebeurd, dan valt de aanspraak terug op wat er contractueel of langs diplomatieke weg te regelen valt. Bij grote incidenten worden om die reden vaak al tijdens de operatie afspraken op papier gezet.