Boek 8 Artikel 504c (8:504c BW)

Aansprakelijkheidsgrenzen horen bij het vervoerrecht, maar ze zijn niet onaantastbaar. Wie de schade zelf welbewust heeft veroorzaakt, verdient die bescherming niet. Dit artikel bepaalt wanneer de grenzen bij personenvervoer over zee wegvallen.

De maatstaf

De vervoerder kan zich niet op de beperking beroepen als bewezen is dat de schade voortvloeit uit een handelen of nalaten van hemzelf, en wel opzettelijk, gericht op het veroorzaken van juist die schade, of roekeloos terwijl hij besefte dat dit er waarschijnlijk uit zou volgen. Dat is een zware maatstaf. Onzorgvuldigheid, ook grove, is niet genoeg: er moet daadwerkelijk besef zijn geweest van de waarschijnlijkheid van deze schade.

Ook voor medewerkers

Dezelfde regel geldt voor wie namens een van beide vervoerders optreedt: personeel, vertegenwoordigers en lasthebbers. Handelde die persoon zelf met opzet of bewust roekeloos, dan kan hij zich niet op de beperking beroepen die hij anders van zijn werkgever zou lenen. De doorbreking is dus persoonsgebonden: zij treft degene die het verwijt betreft.

Bewijslast bij de reiziger

Het is aan degene die de doorbreking inroept om het te bewijzen. Dat vraagt om feiten over wat er is besloten en met welke kennis: interne meldingen over een defect dat niet werd hersteld, waarschuwingen die zijn genegeerd, of het bewust negeren van veiligheidsvoorschriften. Zulke informatie zit meestal bij de vervoerder, wat de bewijspositie van de reiziger zwaar maakt.

Waarom de lat zo hoog ligt

Het stelsel van beperkte aansprakelijkheid maakt de risico's verzekerbaar en de tarieven berekenbaar. Zou de limiet al bij gewone verwijtbaarheid vervallen, dan zou zij in vrijwel elke zaak ter discussie staan. Door alleen opzet en bewuste roekeloosheid te laten doorbreken, blijft het uitgangspunt overeind en wordt tegelijk voorkomen dat de beperking als schild dient voor wie het bewust liet gebeuren.

In de praktijk

Voor een reiziger met zware schade betekent dit dat hij eerst binnen de grenzen zal worden afgewikkeld en dat doorbreking een uitzondering is. Wil hij die route toch bewandelen, dan is het van belang vroeg toegang te krijgen tot onderhouds- en inspectierapporten en tot interne meldingen. Zonder dat materiaal is het verwijt van bewuste roekeloosheid moeilijk hard te maken.