Boek 8 Artikel 413 (8:413 BW)

Een cognossement wordt van oudsher in meer dan één exemplaar afgegeven, zodat de stukken langs verschillende wegen konden reizen en het verlies van één set niet meteen fataal was. Dit artikel regelt hoe die exemplaren zich tot elkaar verhouden. Die regeling over meerdere exemplaren geldt niet voor het cognossement op naam, omdat dat niet verhandelbaar is; in de andere gevallen kan het document in één of meer exemplaren worden afgegeven.

Alle voor één en één voor alle

Op de verhandelbare exemplaren moet staan hoeveel er in totaal zijn afgegeven. Die exemplaren gelden alle voor één en één voor alle. Dat betekent dat de vervoerder die op één exemplaar aflevert, in beginsel bevrijdend heeft afgeleverd, terwijl de overige exemplaren daarmee hun kracht verliezen. Voor de houder is de vermelding van het aantal dus belangrijke informatie: zij zegt hoeveel andere stukken er in omloop kunnen zijn.

Niet-verhandelbare exemplaren

Naast de verhandelbare exemplaren worden vaak kopieën afgegeven voor administratie of douane. De wet eist dat niet-verhandelbare exemplaren als zodanig worden aangeduid. Zo kan niemand zich er ten onrechte op beroepen om aflevering te vorderen. Ontbreekt die aanduiding, dan ontstaat precies de verwarring die de bepaling wil voorkomen.

Het risico van meerdere originelen

Het stelsel heeft een keerzijde. Zijn er meerdere originelen in omloop, dan kan één daarvan bij een goedwillende derde terechtkomen terwijl de lading al op een ander exemplaar is uitgeleverd. Banken die op cognossementen financieren, verlangen daarom vrijwel altijd de volledige set. Voor de vervoerder is het van belang dat hij het aantal correct vermeldt en bij aflevering vaststelt om welk exemplaar het gaat.

In de praktijk

Wordt een lading gefinancierd met een documentair krediet, dan zal de bank willen zien dat alle afgegeven originelen worden overgelegd; anders loopt zij het risico dat een ander exemplaar elders opduikt. Voor een koper is het verstandig om bij ontvangst te controleren hoeveel originelen zijn uitgegeven en waar de overige zich bevinden. Een document waarop het aantal ontbreekt, verdient wantrouwen.