Boek 8 Artikel 398 (8:398 BW)

Gevaarlijke lading aan boord van een zeeschip

Ten vervoer ontvangen zaken, die een zorgvuldig vervoerder, indien hij geweten zou hebben dat zij na hun inontvangstneming gevaar zouden kunnen opleveren, met het oog daarop niet ten vervoer zou hebben willen ontvangen, mogen door hem op ieder ogenblik en op iedere plaats worden gelost, vernietigd dan wel op andere wijze onschadelijk gemaakt. Ten aanzien van ten vervoer ontvangen zaken, waarvan de vervoerder de gevaarlijkheid heeft gekend, geldt hetzelfde doch slechts dan wanneer zij onmiddellijk dreigend gevaar opleveren. De vervoerder is terzake geen enkele schadevergoeding verschuldigd en de afzender is aansprakelijk voor alle kosten en schaden voor de vervoerder voortvloeiende uit de aanbieding ten vervoer, uit het vervoer of uit de maatregelen zelf.
Door het treffen van de in het eerste lid bedoelde maatregel eindigt de overeenkomst met betrekking tot de daar genoemde zaken, doch, indien deze alsnog worden gelost, eerst na deze lossing. De vervoerder verwittigt zo mogelijk de afzender, degeen aan wie de zaken moeten worden afgeleverd en degeen, aan wie hij volgens de bepalingen van een mogelijkerwijs afgegeven cognossement bericht van aankomst van het schip moet zenden. Dit lid is niet van toepassing met betrekking tot zaken die de vervoerder na het treffen van de in het eerste lid bedoelde maatregel alsnog naar hun bestemming vervoert.
Indien zaken na beëindiging van de overeenkomst alsnog in feite worden afgeleverd, wordt vermoed, dat zij zich op het ogenblik van beëindiging van de overeenkomst bevonden in de staat, waarin zij feitelijk zijn afgeleverd; worden zij niet afgeleverd, dan wordt vermoed, dat zij op het ogenblik van beëindiging van de overeenkomst verloren zijn gegaan.
Indien de afzender na feitelijke aflevering een zaak niet naar haar bestemming vervoert, wordt het verschil tussen de waarden ter bestemming en ter plaatse van de aflevering, als bedoeld in de tweede volzin van het tweede lid van artikel 388, aangemerkt als waardevermindering van die zaak. Vervoert de afzender een zaak na de feitelijke aflevering alsnog naar haar bestemming, dan worden de kosten, die hij te dien einde maakt, aangemerkt als waardevermindering van die zaak.
Op de feitelijke aflevering is het tussen partijen overeengekomene alsmede het in deze afdeling nopens de aflevering van zaken bepaalde van toepassing, met dien verstande, dat deze feitelijke aflevering niet op grond van de eerste zin van het eerste lid of op grond van het tweede lid van artikel 484 de vracht verschuldigd doet zijn. De artikelen 490 en 491 zijn van overeenkomstige toepassing.
Dit artikel laat artikel 423, alsmede de bepalingen nopens avarij-grosse onverlet.
Nietig is ieder beding, waarbij van het eerste lid van dit artikel wordt afgeweken.

Toelichting

Aan boord van een schip is er geen uitwijkmogelijkheid. Blijkt lading gevaarlijk, dan moet de vervoerder onmiddellijk kunnen ingrijpen. Dit artikel geeft hem die bevoegdheid en regelt de gevolgen ervan voor de overeenkomst, de vracht en de schade.

Wanneer ingrijpen mag

De wet maakt onderscheid naar wat de vervoerder wist. Ging het om zaken die een zorgvuldig vervoerder, als hij het gevaar had gekend, niet ten vervoer zou hebben willen ontvangen, dan mag hij op elk moment en op elke plaats lossen, vernietigen of onschadelijk maken. Kende hij het gevaar wel bij het aannemen van de lading, dan mag hij dat alleen doen wanneer er onmiddellijk dreigend gevaar is. Voor die maatregelen is hij geen schadevergoeding verschuldigd, en de afzender is aansprakelijk voor alle kosten en schade die uit de aanbieding, het vervoer of de maatregelen voortvloeien.

Einde van de overeenkomst

Door het treffen van de maatregel eindigt de overeenkomst voor die zaken; worden zij alsnog gelost, dan pas na die lossing. Vervoert de vervoerder de zaken na de maatregel toch naar de bestemming, dan geldt dat einde niet. De vervoerder moet zo mogelijk waarschuwen: de afzender, degene aan wie moet worden afgeleverd en degene die volgens een eventueel cognossement bericht van aankomst moet krijgen.

Bewijsvermoedens en waardevermindering

Om latere discussies te beperken, geeft de wet twee vermoedens. Worden de zaken later feitelijk afgeleverd, dan wordt aangenomen dat zij bij het einde van de overeenkomst in die staat verkeerden. Worden zij niet afgeleverd, dan worden zij geacht op dat moment verloren te zijn gegaan. Vervoert de afzender een zaak na feitelijke aflevering niet naar de bestemming, dan geldt het verschil tussen de waarde op de bestemming en die op de plaats van aflevering als waardevermindering; brengt hij haar wel alsnog naar de bestemming, dan gelden de daarvoor gemaakte kosten als waardevermindering.

Vracht, aflevering en dwingend recht

Op de feitelijke aflevering zijn de afspraken van partijen en de gewone afleveringsregels van deze afdeling van toepassing, met dien verstande dat deze aflevering op zichzelf de vracht niet verschuldigd doet zijn op grond van de eerste zin van het eerste lid of van het tweede lid van artikel 8:484 BW; op de overige gronden van dat artikel kan de vracht wel verschuldigd zijn. De regels van de artikelen 8:490 en 8:491 BW zijn van overeenkomstige toepassing. Artikel 8:423 BW en de bepalingen over avarij-grosse blijven onverlet. Ten slotte is ieder beding nietig dat van het eerste lid afwijkt: niet alleen de bevoegdheid om in te grijpen staat dus vast, maar ook dat de vervoerder daarvoor geen schadevergoeding verschuldigd is en dat de afzender de kosten en de schade draagt.

In de praktijk

Een container met chemicaliën blijkt onjuist aangegeven en begint onderweg te reageren. De kapitein laat de container in een tussenhaven lossen en onschadelijk maken. De vervoerder betaalt daarvoor niets en de afzender krijgt de rekening voor de operatie, de vertraging en de schade aan de omringende lading. Voor verladers is de conclusie eenvoudig: de aangifte van gevaarlijke stoffen is geen formaliteit maar bepaalt of de vervoerder mag ingrijpen en wie de gevolgen draagt.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst