Boek 8 Artikel 396 (8:396 BW)

Partijen sluiten een vervoerovereenkomst op basis van wat zij op dat moment weten. Dit artikel regelt bij zeevervoer wat er kan gebeuren als vlak voor of bij de aanbieding van de zaken blijkt dat er aan de andere kant omstandigheden spelen die bij het sluiten niet bekend waren.

De toets

Het gaat om omstandigheden aan de zijde van een van de partijen die zich voordoen of naar voren komen vóór of bij de aanbieding van de zaken. Twee eisen gelden tegelijk. De wederpartij hoefde die omstandigheden bij het sluiten van de overeenkomst niet te kennen. En als zij ze wél had gekend, zou zij redelijkerwijs grond hebben gehad om de overeenkomst niet of op andere voorwaarden aan te gaan. Pas dan ontstaat de bevoegdheid om op te zeggen.

Waaraan te denken valt

De wet noemt geen voorbeelden; of een omstandigheid voldoet, hangt af van het concrete geval. Te denken valt aan een lading waarvan de aard anders blijkt te zijn dan opgegeven, een wederpartij met een status die het vervoer belemmert, of een schip dat niet blijkt te voldoen aan een eis die voor deze lading essentieel is. Het moment is begrensd: het artikel ziet op omstandigheden die zich vóór of bij de aanbieding van de zaken voordoen of naar voren komen.

Vorm en gevolgen

Het tweede lid schrijft voor hoe wordt opgezegd: per telegram, per telex of door enig ander spoedbericht. Welk middel ook wordt gekozen, de ontvangst moet duidelijk aantoonbaar zijn. De overeenkomst houdt op te bestaan op het ogenblik waarop het bericht wordt ontvangen, niet op het moment van verzending; ook dat tijdstip is dus van belang. Met de opzegging zijn de partijen niet van elkaar af. Het derde lid legt hun over en weer de verplichting op elkaar de schade te vergoeden die zij door de opzegging lijden, en noemt als maatstaf daarvoor de redelijkheid en billijkheid.

In de praktijk

Wordt bij aanbieding duidelijk dat een partij chemicaliën een classificatie heeft die de vervoerder nooit zou hebben geaccepteerd, dan kan hij opzeggen, mits aan de vereisten van het eerste lid is voldaan. Hij moet dat wel met een aantoonbaar spoedbericht doen. Vervolgens komt de afwikkeling van de schade op grond van het derde lid aan de orde. Welke informatie vóór het sluiten van de overeenkomst is uitgewisseld, bepaalt wat de wederpartij wel of niet hoefde te kennen; een goede vastlegging daarvan maakt die vraag achteraf eenvoudiger te beantwoorden.