Boek 8 Artikel 388 (8:388 BW)

Dit artikel bepaalt hoever de aansprakelijkheid van de zeevervoerder in geld reikt. Uitgangspunt is dat hij niet verder aansprakelijk is dan een in de wet vastgelegd maximum. Dat maximum geldt niet wanneer de afzender vóór de inlading de aard en de waarde van de zaken heeft opgegeven; is er een cognossement afgegeven, dan moet die opgave daarin zijn vermeld. Wordt geen cognossement gebruikt, dan volstaat de opgave vooraf op zichzelf. Is aan die voorwaarde voldaan, dan gelden de maxima per collo en per kilogram niet. Het verschuldigde bedrag wordt ook dan berekend naar de waarde van de zaken op de plaats en het tijdstip van aflevering, en de vervoerder mag de juistheid van de opgave nog betwisten.

Twee maatstaven, de hoogste telt

De limiet is opgebouwd uit twee rekenwijzen. De eerste knoopt aan bij het aantal colli of eenheden dat verloren of beschadigd is; de tweede bij het brutogewicht daarvan, per kilogram. Van die twee uitkomsten geldt de hoogste. Beide bedragen zijn uitgedrukt in rekeneenheden en niet in euro's, en juist daarom is het mechanisme belangrijker dan het getal.

Wat een rekeneenheid is

De rekeneenheid is het bijzondere trekkingsrecht zoals het Internationale Monetaire Fonds dat omschrijft. Dat is een rekenmunt waarvan de waarde per dag verschilt. De omrekening naar Nederlands geld gebeurt naar de koers van de dag waarop de betaling plaatsvindt, volgens de waarderingsmethode die het Fonds op die dag voor zijn eigen transacties hanteert. De uitkomst in euro's staat dus pas bij betaling vast.

Hoe de waarde wordt bepaald

Het verschuldigde bedrag wordt berekend aan de hand van de waarde die zaken als de vervoerde zouden hebben gehad op de plaats en het tijdstip van aflevering, of van de aflevering die had moeten plaatsvinden. Daarvoor wordt eerst gekeken naar de beurskoers; ontbreekt die, dan naar de gangbare marktwaarde; ontbreekt ook die, dan naar de normale waarde van zaken van dezelfde aard en hoedanigheid.

Containers en laadborden

Voor gegroepeerde lading geeft de wet een aparte telregel. Is vervoergerei zoals een laadkist of een laadbord gebruikt om zaken bijeen te brengen, dan telt elk in het cognossement vermeld collo of elke vermelde eenheid afzonderlijk mee. Staat die specificatie er niet, dan geldt het vervoergerei zelf als één collo. Wie zijn containerinhoud niet laat uitsplitsen in het document, kan daardoor bij schade op een aanzienlijk lagere vergoeding uitkomen.

Doorbraak en afwijkende afspraken

De beperking vervalt wanneer bewezen wordt dat de schade is ontstaan doordat de vervoerder zelf iets deed of naliet met het opzet schade toe te brengen, dan wel roekeloos en met de wetenschap dat schade daaruit waarschijnlijk zou volgen. Verder mogen partijen andere maxima afspreken, mits die bij vervoer onder cognossement niet lager liggen dan de wettelijke. Ten slotte vervalt iedere aansprakelijkheid wanneer de afzender de aard of de waarde opzettelijk verkeerd heeft opgegeven; is daarbij een cognossement afgegeven, dan geldt daarnaast de eis dat de onjuiste opgave ook in dat document is terechtgekomen.

In de praktijk

Voor een verlader zijn er dus drie concrete keuzes: de aard en waarde vooraf opgeven en in het document laten opnemen, de inhoud van elke container in het cognossement laten specificeren, of het verschil verzekeren. Wie niets doet en een container met honderd dozen elektronica verscheept die als één eenheid in het document staat, ontdekt na schade dat de vergoeding een fractie van de handelswaarde bedraagt. De limiet is geen detail maar bepaalt in de meeste dossiers de uitkomst.