Boek 8 Artikel 385 (8:385 BW)

De dwingende bescherming van artikel 8:382 BW is geschreven voor gewoon handelsvervoer onder cognossement. Er bestaat ook zeevervoer dat daar niet in past: één zwaar en uitzonderlijk stuk, een lading die alleen onder afwijkende condities kan worden verscheept, een transport dat om technische redenen maatwerk vraagt. Voor die gevallen laat dit artikel afwijkende bedingen toe.

De inhoudelijke eis

Er moet werkelijk iets bijzonders aan de hand zijn. De zaken moeten door hun karakter of gesteldheid een bijzondere overeenkomst rechtvaardigen, en het vervoer moet plaatsvinden onder omstandigheden of op voorwaarden die zo'n bijzondere overeenkomst rechtvaardigen. Beide elementen worden genoemd: het gaat om de aard van de lading én om de omstandigheden waaronder zij moet worden vervoerd.

De formele eisen

Daarnaast stelt de wet twee harde grenzen. Er mag geen cognossement zijn afgegeven, maar een document dat blijkens zijn eigen bewoordingen onverhandelbaar is. En het mag niet gaan om een gewone handelslading die bij gelegenheid van een normale handelsverrichting wordt verscheept. Die twee eisen samen voorkomen dat de uitzondering het uitgangspunt wordt.

• de lading en de omstandigheden moeten een bijzondere regeling rechtvaardigen;
• er is geen cognossement, maar een uitdrukkelijk onverhandelbaar document;

- gewone handelsladingen vallen buiten de uitzondering, hoe zij ook worden gedocumenteerd.

Waarom de uitzondering zo eng is

Het onverhandelbare document is de sleutel. Een cognossement circuleert en komt terecht bij kopers en banken die de onderhandelingen over de vrachtvoorwaarden niet hebben meegemaakt. Zij moeten op de wettelijke bescherming kunnen vertrouwen. Bij een onverhandelbaar document blijft de verhouding beperkt tot partijen die zelf over de bijzondere condities hebben onderhandeld. Alleen daar is ruimte voor maatwerk.

In de praktijk

Het verschepen van een fabrieksmodule van honderden tonnen die op maat aan dek wordt vastgezet, is geen gewone handelsverrichting. Partijen kunnen daarvoor een eigen risicoverdeling afspreken, mits zij in plaats van een cognossement een document afgeven dat blijkens zijn eigen bewoordingen onverhandelbaar is; wie helemaal geen document afgeeft, voldoet niet aan die eis. Wordt dezelfde afwijkende clausule gebruikt voor een reguliere partij consumentengoederen in containers, dan gaat de uitzondering niet op en blijft de dwingende regeling gelden. Voor de ladingzijde is de vraag bij ontvangst van de voorwaarden dus altijd: is dit werkelijk uitzonderlijk vervoer, of gewoon handelsvervoer met een afwijkend etiket?