Boek 8 Artikel 372 (8:372 BW)

Deze bepaling bestaat uit één zin, maar zij regelt een belangrijk raakvlak. De afdeling over goederenvervoer over zee bevat een eigen aansprakelijkheidsregeling met eigen grenzen. Daarnaast kent dit boek titels waarin de exploitant van een schip zijn aansprakelijkheid in het geheel kan beperken. Dit artikel bepaalt dat de eerste regeling de tweede onaangetast laat. De twee stelsels staan naast elkaar en sluiten elkaar niet uit.

Twee soorten beperking

Het onderscheid is voor de praktijk wezenlijk. De aansprakelijkheidsregels van deze afdeling gaan over één vervoerovereenkomst: hoever is de vervoerder tegenover deze afzender voor deze lading aansprakelijk. De globale beperking gaat over het geheel: voor de vorderingen die de wet daarvoor aanwijst en die uit één gebeurtenis voortvloeien, kan de scheepsexploitant zijn aansprakelijkheid terugbrengen tot een aan het schip gekoppeld bedrag, en die beperking bereikt hij door een fonds te stellen waaruit de schuldeisers naar rato worden voldaan. Niet alles valt daaronder: vorderingen wegens hulpverlening en wegens bijdrage in avarij-grosse blijven erbuiten, en wie de schade zelf heeft veroorzaakt met opzet of roekeloos en met de wetenschap dat zij daaruit waarschijnlijk zou voortvloeien, kan zich in het geheel niet beperken. Voor schade door dood of letsel van reizigers geldt bovendien een afzonderlijk fonds met een eigen maximum, zodat er niet één bedrag voor alles is.

Hoe zij op elkaar inwerken

In een groot schadegeval worden beide toegepast, na elkaar. Eerst wordt per vordering vastgesteld waar de vervoerder contractueel of wettelijk voor instaat. Vervolgens komt de vraag aan de orde of het totaal van alle vorderingen samen boven het globale maximum uitkomt. Is dat zo, dan wordt uit het fonds verdeeld en krijgt iedere schuldeiser minder dan zijn op zichzelf toewijsbare vordering.

Waarom de wetgever dit uitschrijft

Zonder deze bepaling zou de indruk kunnen ontstaan dat de bijzondere regeling voor zeevervoer de algemene beperkingsregeling verdringt. Dat is niet de bedoeling. De globale beperking is een oud en internationaal verankerd kenmerk van het zeerecht en past bij de omvang van de risico's die één ongeval kan meebrengen. De wetgever zet dat hier buiten twijfel.

In de praktijk

Bij een aanvaring of brand met schade aan de lading van tientallen afzenders tegelijk heeft het weinig zin alleen de eigen vordering door te rekenen. Zodra de exploitant zich op de globale beperking beroept en een fonds vormt, verschuift het speelveld naar de verdeling daarvan. Voor ladingbelanghebbenden en hun verzekeraars betekent dit dat zij hun vordering tijdig moeten aanmelden in die procedure; wie dat nalaat, deelt niet mee, hoe sterk zijn vordering op zichzelf ook is.