Boek 8 Artikel 371 (8:371 BW)

Rechtstreekse toepassing van het Cognossementsverdrag bij zeevervoer

Onder gewijzigd Verdrag wordt in dit artikel verstaan het Verdrag van 25 augustus 1924 ter vaststelling van enige eenvormige regelen betreffende het cognossement (Trb. 1953, 109) met inbegrip van de bepaling voorkomend in onderdeel 1 van het daarbij behorende Protocol van ondertekening, zoals dat Verdrag is gewijzigd bij het te Brussel op 23 februari 1968 ondertekende Protocol (Trb. 1979, 26) en als verder gewijzigd bij het te Brussel op 21 december 1979 ondertekende Protocol (Trb. 1985, 122).
Voor de toepassing van dit artikel wordt onder verdragsstaat verstaan een staat, welke partij is bij het gewijzigd Verdrag.
De artikelen 1 tot en met 9 van het gewijzigd Verdrag worden toegepast op elk cognossement, dat betrekking heeft op vervoer van zaken tussen havens in twee verschillende staten, indien: a. het cognossement is uitgegeven in een verdragsstaat, of b. het vervoer plaats vindt vanuit een haven in een verdragsstaat, of c. de overeenkomst, die in het cognossement is vervat of daaruit blijkt, bepaalt, dat op die overeenkomst toepasselijk zijn de bepalingen van het gewijzigd Verdrag of van enigerlei wetgeving, welke die verdragsbepalingen van kracht verklaart of in andere vorm of bewoordingen heeft overgenomen, ongeacht de nationaliteit van het schip, de vervoerder, de afzender, de geadresseerde of van iedere andere betrokken persoon.

Toelichting

Het zeevervoer onder cognossement wordt wereldwijd beheerst door een verdrag dat eenvormige regels geeft over de aansprakelijkheid van de vervoerder. Dit artikel bepaalt wanneer dat verdrag, in de vorm waarin het door latere protocollen is gewijzigd, rechtstreeks van toepassing is. Het gaat om een schakelbepaling: zij zegt niets over de inhoud van de regeling, maar over haar bereik.

Wat onder het gewijzigde verdrag valt

Met het gewijzigde verdrag bedoelt de wet het verdrag over het cognossement zoals het na twee latere protocollen luidt, met inbegrip van de bepaling uit het bijbehorende protocol van ondertekening. Het is dus niet de oorspronkelijke tekst die geldt, maar de gewijzigde versie. Een verdragsstaat is in dit verband een staat die bij dat gewijzigde verdrag partij is. Beide begrippen zijn nodig om de aanknopingsregels te kunnen toepassen.

Wanneer het verdrag geldt

Een reeks kernbepalingen van het gewijzigde verdrag wordt toegepast op elk cognossement dat betrekking heeft op vervoer tussen havens in twee verschillende staten, als aan één van de volgende voorwaarden is voldaan:

het cognossement is in een verdragsstaat uitgegeven;
het vervoer vertrekt uit een haven in een verdragsstaat;
de overeenkomst die in het cognossement is vervat of daaruit blijkt, verklaart het verdrag of een wetgeving die dat verdrag overneemt van toepassing.

De nationaliteit van het schip, de vervoerder, de afzender, de geadresseerde of van enige andere betrokkene doet daarbij niet ter zake. Dat is bewust zo gekozen: de toepasselijkheid moet uit het document en de reis blijken, niet uit de toevallige herkomst van de partijen.

Waarom dit belangrijk is

De aanknoping bepaalt welk aansprakelijkheidsregime geldt en dus welke uitsluitingen, limieten en termijnen van toepassing zijn. Omdat één van de gronden een beding in het cognossement zelf is, kan het document de toepasselijkheid ook zelf in het leven roepen. Wie een cognossement in ontvangst neemt, moet de tekst daarop dus nalezen; die enkele clausule kan het verschil maken tussen twee heel verschillende regelingen.

In de praktijk

Bij een claim over natschade aan een lading die van een verdragsstaat naar Nederland is verscheept, is de eerste vraag niet wie een fout maakte maar welk regime geldt. Is het cognossement in een verdragsstaat afgegeven of vertrok het schip daaruit, dan wordt het verdrag rechtstreeks toegepast. Voor exporteurs en expediteurs betekent dit dat het loont om vooraf te weten waar het document wordt uitgegeven; dat is geen formaliteit, maar een keuze met gevolgen voor de omvang van de aanspraak.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Welk regime geldt bij vervoer onder cognossement?

Hoge Raad · 2008-02-01 · ECLI:NL:HR:2008:BA5799

Een lading raakte beschadigd doordat de containers die de zeevervoerder ter beschikking had gesteld slecht waren onderhouden. Het hof had de aansprakelijkheid beoordeeld aan de hand van de algemene bepaling over goederenvervoer. De Hoge Raad oordeelt dat dit onjuist is: die algemene bepaling geldt alleen voor vervoerovereenkomsten die nergens anders in Boek 8 zijn geregeld, terwijl goederenvervoer over zee onder cognossement zijn regeling vindt in artikel 371, dat onder de daar genoemde voorwaarden rechtstreekse werking geeft aan het gewijzigde cognossementsverdrag. Omdat dat verdrag eenvormige regels voor internationaal goederenvervoer bevat, is binnen dat aansprakelijkheidsregime geen plaats voor uitzonderingen die uit ander nationaal recht worden afgeleid, zoals de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid.
Valt deklading onder het cognossementsverdrag?

Hoge Raad · 2002-09-27 · ECLI:NL:HR:2002:AE3371

Een cognossement sloot aansprakelijkheid uit voor schade aan lading die aan dek werd vervoerd. Het hof vond dat die uitsluiting niet gold voor schade die tijdens het laden en lossen ontstond, omdat er dan nog geen feitelijk vervoer aan dek was. De Hoge Raad verwerpt die beperking: het tweede lid, onder c, van deze bepaling laat uitsluiting van aansprakelijkheid voor deklading toe, en die vrijheid strekt zich ook uit tot de periode van laden en lossen. Het begrip deklading heeft in deze bepaling geen andere betekenis dan in het cognossementsverdrag, dat deklading gedurende die hele periode aan zijn werking onttrekt.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst