Boek 8 Artikel 111 (8:111 BW)

Beperkingen van aansprakelijkheid zijn er om risico's beheersbaar te maken, niet om wangedrag te belonen. Dit artikel haalt daarom de bodem onder die beperkingen weg in de zwaarste gevallen. De vervoerder kan zich niet op enige beperking beroepen voor zover de schade voortkomt uit zijn eigen handelen of nalaten, verricht met het opzet die schade te veroorzaken, dan wel roekeloos en met de wetenschap dat die schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien.

Een strenge maatstaf

De lat ligt hoog. Gewone onzorgvuldigheid is niet genoeg, en zelfs grove nalatigheid hoeft nog niet te volstaan. Vereist is opzet, of een vorm van roekeloosheid waarbij de handelende persoon zich bewust was van de waarschijnlijkheid van juist deze schade en toch doorging. Wie dat stelt, moet het ook bewijzen, en dat is in de praktijk een zware opgave.

• Opzet: de schade was het doel, of werd bewust op de koop toe genomen.

- Bewuste roekeloosheid: het besef dat die schade waarschijnlijk zou volgen.

Eigen handelen

De doorbraak is gekoppeld aan wat de vervoerder zelf doet of juist nalaat. Gedrag van een willekeurige medewerker maakt de beperking dus niet automatisch onwerkzaam. Is de vervoerder een onderneming, dan telt het gedrag mee van wie met hem is te vereenzelvigen: het bestuur en de leidinggevenden die de koers bepalen. Structurele keuzes over onderhoud, planning en veiligheid kunnen daarom tot doorbraak leiden; een op zichzelf staande misslag van uitvoerend personeel doet dat niet.

Dwingend recht

Van deze bepaling kan niet bij overeenkomst worden afgeweken; een beding met die strekking is nietig. De vervoerder kan zijn bescherming bij opzet of bewuste roekeloosheid dus niet contractueel terughalen. Dat sluit aan bij de rest van deze afdeling, waarin de kern van de bescherming van de reiziger buiten de macht van de voorwaardenschrijver is gehouden.

Waarom een doorbraakregel nodig is

Zonder deze bepaling zou een vervoerder kunnen rekenen met de limiet als vast bedrijfsrisico, ook wanneer hij welbewust risico's neemt. De doorbraak zorgt ervoor dat de beperking haar functie behoudt: bescherming tegen het normale risico van massavervoer, niet tegen de gevolgen van bewust wangedrag.

In de praktijk

Een reiziger stelt dat de vervoerder een bekend gebrek aan de deuren maandenlang bewust liet voortbestaan om kosten te sparen, waarna het misging. Kan hij dat aantonen, dan vervallen de begrenzingen en wordt de volledige schade vergoed. Lukt dat niet, dan blijft het bij het maximum. Voor beide partijen betekent dit dat interne meldingen, onderhoudsdossiers en storingshistorie de kern van zo'n zaak vormen.