Boek 8 Artikel 84 (8:84 BW)

De aansprakelijkheid van de vervoerder voor dood en letsel van de reiziger zou weinig waard zijn als zij in algemene voorwaarden kon worden weggeschreven. Dit artikel voorkomt dat. Ieder beding dat is gemaakt vóór het voorval dat de reiziger overkwam en dat de aansprakelijkheid of de bewijslast van artikel 8:81 BW vermindert op een andere manier dan deze afdeling zelf toestaat, is nietig. Een afspraak die pas na dat voorval tot stand komt, valt er buiten.

Wat er precies wordt beschermd

De bescherming ziet op twee dingen tegelijk. Ten eerste op de aansprakelijkheid zelf: die mag niet worden uitgesloten of ingeperkt. Ten tweede op de bewijslast: de vervoerder mag niet bedingen dat de reiziger meer moet aantonen dan de wet van hem vraagt. Juist dat tweede is belangrijk, want een verschuiving van de bewijslast maakt een aanspraak in de praktijk even waardeloos als een uitsluiting.

• Uitsluiten of verlagen van de aansprakelijkheid: nietig.

- Zwaardere bewijslast voor de reiziger bedingen: eveneens nietig.

Alleen wat de afdeling zelf toestaat

De regel laat ruimte voor de beperkingen die de wet zélf kent. De overmachtsregeling, de regel over eigen schuld van de reiziger en de begrenzing van het bedrag blijven overeind, want die zijn in deze afdeling voorzien. Wat niet mag, is een eigen constructie waarmee de vervoerder verder gaat dan de wetgever heeft toegestaan.

Nietig, en ambtshalve

Een strijdig beding is nietig en heeft dus van meet af aan geen werking. De reiziger hoeft geen vernietiging in te roepen en hoeft ook geen termijn te bewaken. Omdat het om dwingend recht in dit boek gaat, past de rechter die nietigheid bovendien uit zichzelf toe. Vervoerders die met standaardvoorwaarden werken, kunnen er dus niet op rekenen dat een te ruime clausule blijft staan zolang niemand erover begint.

Waarom juist hier dwingend recht

Vervoerovereenkomsten met reizigers worden vrijwel altijd op standaardvoorwaarden gesloten. De reiziger onderhandelt niet; hij koopt een kaartje of boekt online. Bij vermogensschade kan een partij zich daartegen desnoods verzekeren, maar bij dood en letsel gaat het om schade die niet is terug te draaien. Daarom heeft de wetgever hier geen ruimte gelaten voor eigen afspraken van de vervoerder.

In de praktijk

Een vervoerder neemt in zijn voorwaarden op dat hij niet aansprakelijk is voor letsel tenzij de reiziger bewijst dat het personeel een fout maakte. Dat beding sneuvelt volledig: het verlicht zowel de aansprakelijkheid als de bewijslast. Het gevolg is niet dat een iets minder vergaande variant overblijft, maar dat de wettelijke regeling onverkort geldt. Wie zijn risico wil beheersen, moet dat dus doen met verzekering en met veiligheid aan boord, niet met voorwaarden. Voor reizigers betekent dit dat een clausule in de kleine lettertjes hun aanspraak niet wegneemt. Wat partijen ná het ongeval over de afwikkeling afspreken, bijvoorbeeld in een schikking, valt buiten deze nietigheid.