Boek 8 Artikel 83 (8:83 BW)

Wie als reiziger schade lijdt tijdens personenvervoer, kan de vervoerder daarvoor aanspreken. De vervoerder kan daartegen verschillende verweren voeren. Een daarvan staat in dit artikel: zijn aansprakelijkheid kan geheel of gedeeltelijk worden opgeheven als hij bewijst dat schuld of nalatigheid van de reiziger de schade heeft veroorzaakt of daaraan heeft bijgedragen. De tekst maakt geen onderscheid naar het soort schade. Het verweer kan dus worden gevoerd bij iedere schade van de reiziger waarvoor de vervoerder aansprakelijk is, al gaat het in de praktijk meestal om letsel.

Wie moet wat bewijzen

Het artikel legt de bewijslast uitdrukkelijk bij de vervoerder. Het is niet aan de reiziger om aan te tonen dat hij zich zorgvuldig gedroeg. De vervoerder moet twee dingen bewijzen: dat er sprake is van schuld of nalatigheid van de reiziger, en dat dit gedrag in verband staat met de schade. Slaagt hij daar niet in, dan blijft zijn aansprakelijkheid volledig bestaan.

De wet noemt twee varianten van dat verband:

• het gedrag van de reiziger is de oorzaak van de schade;

- het gedrag is een van de factoren die tot de schade hebben geleid, naast andere.

Volledig of voor een deel

De wet noemt twee mogelijke uitkomsten: de aansprakelijkheid kan geheel worden opgeheven of gedeeltelijk. Het woord 'kan' maakt duidelijk dat de opheffing geen automatisch gevolg is van het geleverde bewijs; er volgt een beoordeling van het concrete geval. Naar welke maatstaf die beoordeling plaatsvindt en hoe de schade dan wordt verdeeld, regelt dit artikel zelf niet. De uitkomst hangt af van de omstandigheden van de zaak.

Wanneer is er schuld of nalatigheid

Een omschrijving van schuld of nalatigheid geeft de wet niet. Of een bepaalde gedraging daaronder valt, hangt af van de feitelijke situatie tijdens de reis: wat de reiziger deed, waar hij zich bevond, welke aanwijzingen of waarschuwingen er waren en of die voor hem zichtbaar of hoorbaar waren. Daarom komt het bij dit verweer vooral aan op een nauwkeurige reconstructie van wat er is gebeurd.

Verhouding tot de andere verweren

Eigen schuld van de reiziger is een ander verweer dan overmacht. Bij overmacht gaat het om een oorzaak die buiten de invloedssfeer van de vervoerder ligt; bij dit artikel gaat het om het gedrag van de reiziger zelf. De vervoerder kan beide verweren naast elkaar voeren, en voor beide draagt hij de bewijslast.

In de praktijk

Een reiziger springt op een tram die al optrekt, of loopt een afgezet deel van een perron op, en raakt gewond. Kan de vervoerder dat gedrag bewijzen, dan kan zijn aansprakelijkheid geheel of gedeeltelijk vervallen. Blijft het bij de bewering dat de reiziger onoplettend was, zonder concreet bewijs, dan verandert er niets aan de aansprakelijkheid. Camerabeelden, meldingen en getuigenverklaringen zijn in zulke zaken vaak bepalend voor de vraag wat er is gebeurd; hoe sneller de toedracht wordt vastgelegd, hoe groter de kans dat dat materiaal nog beschikbaar is.