Boek 8 Artikel 42 (8:42 BW)

Het lastige geval bij gecombineerd goederenvervoer is de schade waarvan niemand weet waar zij is opgekomen. De hoofdregel dat per traject het eigen recht geldt, biedt dan geen houvast. Dit artikel lost dat op ten gunste van de ladingbelanghebbende: de gecombineerd vervoerder is aansprakelijk, tenzij hij zich langs een zware weg vrijpleit.

Wanneer de regel in beeld komt

Twee voorwaarden vallen samen. Er is verlies, beschadiging of vertraging, dus de zaken zijn niet zonder vertraging en in dezelfde staat afgeleverd. En het is niet komen vast te staan waar de omstandigheid die dat veroorzaakte is opgekomen. Kan de plaats wel worden aangewezen, dan geldt gewoon het recht van dat traject.

De ontsnapping is smal

De vervoerder ontkomt alleen aan aansprakelijkheid als hij bewijst dat hij op geen van de trajecten waar de schade kán zijn ontstaan daarvoor aansprakelijk zou zijn geweest. Hij moet dus niet één traject uitsluiten, maar alle in aanmerking komende trajecten langslopen en voor elk laten zien dat het toepasselijke regime hem daar zou vrijpleiten. Blijft er één traject over waarop hij wél aansprakelijk zou zijn, dan draagt hij de schade.

• Het bewijsrisico van de onbekende schadeplaats ligt bij de vervoerder.

- De ladingbelanghebbende hoeft niet te bewijzen waar het misging.

Dwingend recht

Ieder beding waarmee van dit artikel wordt afgeweken, is nietig. Partijen kunnen de bewijsverdeling dus niet in de voorwaarden omdraaien. Dat is begrijpelijk: zonder die bescherming zou de figuur van het gecombineerd vervoer een makkelijke manier worden om aansprakelijkheid te laten verdampen, juist in de situatie waarin de ladingbelanghebbende het minst kan zien.

In de praktijk

Een pallet elektronica reist per vrachtwagen, veerboot en opnieuw vrachtwagen, en komt beschadigd aan zonder dat een schaderapport op enig overslagpunt is opgemaakt. De gecombineerd vervoerder die zich wil verweren, moet aantonen dat hij noch op het eerste wegtraject, noch tijdens de overtocht, noch op het laatste stuk aansprakelijk zou zijn geweest. Dat lukt zelden. De praktische les is dat een sluitende conditiecontrole bij elke overgang niet alleen de ladingbelanghebbende, maar juist ook de vervoerder beschermt. Ook voor zijn verzekeraar telt dat: zonder documentatie wordt het zwaarste regime de maatstaf.