Boek 8 Artikel 1 (8:1 BW)

Boek 8 opent met de vraag waar het hele boek over gaat: wanneer is een voorwerp een schip? De wet kiest een feitelijk criterium. Het gaat om zaken die door de manier waarop zij zijn gebouwd bedoeld zijn om te drijven, en die ook daadwerkelijk drijven of ooit gedreven hebben. Luchtvaartuigen vallen er uitdrukkelijk buiten, zodat die twee werelden elkaar niet overlappen.

Wanneer een zaak een schip is

Twee eisen staan naast elkaar. De constructie moet op drijven gericht zijn, en het voorwerp moet die bestemming ook waar hebben gemaakt door te drijven of eerder te hebben gedreven. Het criterium is objectief: niet wat de eigenaar met het voorwerp van plan is of hoe hij het noemt, maar hoe het is gebouwd en of het drijft of heeft gedreven, is bepalend. Of een object onder het scheepsbegrip valt, bepaalt welke regels gelden, bijvoorbeeld voor eigendomsoverdracht, hypotheek en beslag.

De wetgever heeft daarnaast ruimte gehouden voor grensgevallen. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen zaken die eigenlijk geen schip zijn toch als schip worden behandeld, en omgekeerd kunnen bepalingen van dit wetboek buiten toepassing worden gelaten voor zaken die wel schip zijn. Voor een ongebruikelijk drijvend object is daarom naast dit artikel ook die algemene maatregel van bestuur van belang.

Bestanddeel of toebehoren

Het artikel regelt vervolgens wat er allemaal bij het schip hoort. Voortstuwingswerktuigen en andere machinerieën worden bestanddeel op het moment dat zij na inbouw net zo vastzitten als zij na voltooiing van het schip zullen zitten. Het beslissende moment is dus de definitieve bevestiging, niet de aflevering of de eerste vaart.

Scheepstoebehoren is iets anders. Dat zijn zaken die geen bestanddeel zijn geworden, maar die wel bestemd zijn het schip blijvend te dienen en die aan hun vorm als zodanig herkenbaar zijn. Ook navigatie- en communicatieapparatuur hoort daarbij, mits die zo is aangebracht dat losnemen kan zonder noemenswaardige schade aan het apparaat of aan het schip.

• Bestanddeel: opgaat in het schip zelf, volgt het schip altijd.

- Toebehoren: blijft een eigen zaak, maar wordt in beginsel tot het schip gerekend.

Waarom het onderscheid geld waard is

Het vijfde lid rekent het toebehoren tot het schip, tenzij iets anders is bedongen. Een rechtshandeling of rechtsfeit dat het schip betreft, strekt zich daardoor in beginsel ook over het toebehoren uit. Wie een bepaald onderdeel daarbuiten wil houden, kan dat alleen met een afwijkend beding bereiken. De wet maakt het mogelijk zo'n beding in de openbare registers in te schrijven, zodat het ook voor anderen dan de partijen die het maakten kenbaar wordt. Het zesde lid voegt toe dat de regels over bestanddeel, toebehoren en afwijkend beding ook gelden voor een schip dat nog in aanbouw is.

In de praktijk

Wie een tweedehands motorschip koopt, moet nagaan wat er precies wordt overgedragen. De ingebouwde hoofdmotor gaat mee als bestanddeel. De radar, de marifoon en het losneembare navigatiescherm gaan mee als toebehoren, tenzij daarover een afwijkend beding is gemaakt. Is er zo'n beding, dan is het voor een koper of financier van belang na te gaan of het in de openbare registers is ingeschreven; welke betekenis de inschrijving heeft, volgt uit de algemene regels over die registers in Boek 3. Een reserveanker in het ruim dat niet bestemd is dit schip duurzaam te dienen, valt er juist buiten. Een uitdrukkelijke omschrijving in de koopovereenkomst van wat wel en niet wordt overgedragen, voorkomt onduidelijkheid over die grens.