Artikel 642e Rechtsvordering (642e Rv)

Zolang er geen fonds is, leggen schuldeisers beslag: op het schip, op de vracht, op bankrekeningen. Zodra er wél een fonds is waaruit zij kunnen worden voldaan, hebben die beslagen hun functie verloren. Artikel 642e Rv geeft de weg om ervan af te komen: de rechter kan de opheffing bevelen van beslagen die voor de betrokken vorderingen zijn gelegd, of de teruggave van de zekerheid die daarvoor is gegeven.

De voorwaarden

De lat ligt hoog, want de schuldeiser levert zijn greep op het vermogen in. Aan alle onderstaande eisen moet zijn voldaan:

• Het verzoek is toegewezen en geen enkele schuldeiser heeft binnen de termijn van artikel 642g Rv betwist dat de schuldenaar zijn aansprakelijkheid kan beperken, óf zo'n betwisting is onherroepelijk afgewezen.
• Het fonds is gesteld en de rechtbank heeft daarover de verklaring afgegeven die artikel 642c Rv in het zesde lid noemt.
• Het fonds is werkelijk beschikbaar voor de schuldeiser, en hij kan zijn vordering daarop in rechte geldend maken.

Het derde lid voegt daar nog een eis aan toe die vooral bij internationale zaken speelt: het fonds moet, wat de vordering van die schuldeiser betreft, vrij aan hem kunnen worden overgemaakt. Een fonds dat door deviezenbeperkingen of andere blokkades niet bij hem terecht kan komen, biedt geen echte zekerheid en levert dus geen grond op om zijn beslag op te heffen.

Wie het vraagt en wie beslist

Het bevel komt niet uit zichzelf. Degene ten behoeve van wie het fonds is gesteld, in de regel de partij die zich op beperking beroept, moet erom verzoeken. De rechter beoordeelt dan of aan alle eisen is voldaan.

Wanneer de rechter het bevel moet geven

Het eerste lid laat de rechter ruimte; het tweede lid neemt die ruimte weg voor vier plaatsen waar het fonds kan zijn gesteld. Is aan de voorwaarden voldaan en is het fonds gesteld in de haven waar het ongeval gebeurde of, als dat niet in een haven gebeurde, in de eerste haven die het schip daarna aanliep, dan volgt het bevel. Hetzelfde geldt bij dood of letsel voor de haven waar de betrokkene van boord ging, bij ladingschade voor de haven van lossing, en verder voor de staat waarin het beslag is gelegd.

Achter die opsomming zit een gedachte: in die plaatsen ligt het fonds daar waar de schade en de schuldeisers zich bevinden, en is het voor hen goed bereikbaar. Het vierde lid regelt hetzelfde voor de verzoeken die op de binnenvaartbepalingen van Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek berusten; ook dan geeft de rechtbank het bevel zodra aan de eisen van het eerste lid is voldaan.

Een voorbeeld

Na een aanvaring legt een ladingbelanghebbende beslag op het schip in de haven van lossing. De eigenaar doorloopt de beperkingsprocedure, het fonds wordt gesteld in diezelfde haven en de rechtbank geeft de verklaring af. Niemand betwist het recht op beperking. De eigenaar verzoekt om opheffing van het beslag, en dat bevel volgt: het schip kan weer varen en de ladingbelanghebbende zoekt zijn verhaal in het fonds.

In de praktijk

Voor de beslaglegger: verzet u niet uit gewoonte. Beoordeel of het fonds werkelijk beschikbaar is en of u er zonder belemmering uit betaald kunt worden. Dat zijn de punten waarop het aankomt, en juist daarover kunt u zich uitlaten.

Voor de scheepseigenaar: het opheffen van beslagen is meestal het hele doel van de operatie, want een vastgehouden schip kost per dag geld. Zorg dus dat de verklaring van de rechtbank er ligt en dat aantoonbaar is dat het fonds voor de schuldeisers bereikbaar is.