- De partij die bij vonnis in het ongelijk wordt gesteld, wordt in de kosten veroordeeld. De kosten mogen echter geheel of gedeeltelijk worden gecompenseerd tussen echtgenoten of geregistreerde partners of andere levensgezellen, bloedverwanten in de rechte lijn, broers en zusters of aanverwanten in dezelfde graad, alsmede indien partijen over en weer op enkele punten in het ongelijk zijn gesteld. Ook kan de rechter de kosten die nodeloos werden aangewend of veroorzaakt, voor rekening laten van de partij die deze kosten aanwendde of veroorzaakte.
- Bij een tussenvonnis kan de beslissing over de kosten tot het eindvonnis worden aangehouden.
- Het bedrag van de kosten waarin de verliezende partij wordt veroordeeld, wordt, voor zover die kosten vóór de uitspraak zijn gemaakt en niet aan haar zijde zijn gevallen, bij het vonnis vastgesteld.
- De na de uitspraak ontstane kosten worden op verzoek van de partij in het voordeel van wie een kostenveroordeling is uitgesproken, begroot door de rechter die het vonnis heeft gewezen. Deze geeft daarvoor een bevelschrift af. Hiertegen is geen hogere voorziening toegelaten.
- De rechter kan bepalen dat het griffierecht tot betaling waarvan de partij, bedoeld in het eerste of tweede lid, wordt veroordeeld, niet hoger is dan het griffierecht dat van deze partij is geheven of, in het geval dat deze partij gedaagde is in een zaak bij de kantonrechter en van haar geen griffierecht is geheven, het griffierecht dat deze partij verschuldigd zou zijn geweest als zij eiser was geweest. De rechter kan hiertoe besluiten indien hij van oordeel is dat veroordeling tot betaling van het hogere griffierecht, gelet op de proceshouding van de in het gelijk gestelde partij, zal leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard. Hiertegen is geen hogere voorziening toegelaten.
- De eiser die in het ongelijk wordt gesteld in een geding als bedoeld in de Richtlijn (EU) 2024/1069 van het Europees Parlement en de Raad van 11 april 2024 betreffende bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde vorderingen of misbruik van procesrecht («strategische rechtszaken tegen publieke participatie»), wordt veroordeeld in de volledige kosten die de wederpartij heeft gemaakt, tenzij de redelijkheid en billijkheid zich daartegen verzetten.
- Het zesde lid is van overeenkomstige toepassing op zaken zonder grensoverschrijdende gevolgen als bedoeld in artikel 5 van de richtlijn, genoemd in het zesde lid.
←
Terug 236 · Het gezag van gewijsde van een vonnis
Verder 238 · Proceskosten in zaken waarin u zelf mag procederen
→
Artikel 237 Rechtsvordering (237 Rv)
De veroordeling in de proceskosten
Wettekst
Toelichting
Procederen kost geld, en artikel 237 Rv wijst aan wie dat betaalt: wie het vonnis tegen zich krijgt, draagt ook de kosten van de tegenpartij. Die hoofdregel maakt een deel van het financiële risico vooraf inzichtelijk. Wie een zaak begint of zich verweert, moet er rekening mee houden dat bij verlies ook de kosten van de ander voor zijn rekening komen. Het artikel noemt daarnaast een aantal situaties waarin de rechter van die hoofdregel mag afwijken.
Wanneer de kosten worden gecompenseerd
- Familie en partners — tussen echtgenoten, geregistreerde partners of andere levensgezellen mogen de kosten geheel of gedeeltelijk worden gecompenseerd.
- Naaste verwanten — hetzelfde geldt tussen bloedverwanten in de rechte lijn, tussen broers en zussen en tussen aanverwanten in dezelfde graad.
- Ieder deels ongelijk — zijn partijen over en weer op punten in het ongelijk gesteld, dan kan iedere partij de eigen kosten dragen.
- Nodeloze kosten — kosten die zonder noodzaak zijn gemaakt of veroorzaakt, kan de rechter laten voor rekening van degene die ze veroorzaakte, ook als die partij wint.
Hoe het bedrag tot stand komt
De kosten die vóór de uitspraak zijn gemaakt en niet aan de eigen zijde zijn gevallen, stelt de rechter in het vonnis zelf vast. U hoeft daarvoor dus geen aparte procedure te voeren; het bedrag staat in de beslissing. Bij een tussenvonnis mag de beslissing over de kosten worden aangehouden tot het eindvonnis, wat gebruikelijk is zolang nog niet duidelijk is wie uiteindelijk gelijk krijgt.
Kosten die pas later ontstaan
Na de uitspraak komen er vaak nog kosten bij, bijvoorbeeld voor betekening en verdere tenuitvoerlegging. Op verzoek van de partij in wier voordeel de kostenveroordeling is uitgesproken worden die nakosten begroot door de rechter die het vonnis wees, die daarvoor een bevelschrift afgeeft. Tegen die begroting staat geen hogere voorziening open: u kunt er dus niet tegen in hoger beroep of in cassatie.
Matiging van het griffierecht
Het griffierecht kan flink oplopen, vooral bij hoge vorderingen. De rechter kan bepalen dat de partij die in de kosten wordt veroordeeld niet meer aan griffierecht hoeft te vergoeden dan wat van haarzelf is geheven, of, als zij gedaagde bij de kantonrechter is en niets betaalde, dan wat zij als eiser verschuldigd zou zijn geweest. Hij doet dat wanneer volledige vergoeding, gelet op de proceshouding van de winnende partij, tot een onbillijkheid van overwegende aard leidt. Ook tegen die beslissing staat geen hogere voorziening open.
Er geldt een bijzondere regel voor procedures die vallen onder de Europese richtlijn ter bescherming van mensen die deelnemen aan het publieke debat tegen kennelijk ongegronde vorderingen en misbruik van procesrecht. Verliest de eiser zo'n zaak, dan wordt hij veroordeeld in de volledige kosten van de wederpartij, tenzij de redelijkheid en billijkheid zich daartegen verzetten. Die zwaardere kostenveroordeling geldt ook voor zaken zonder grensoverschrijdende gevolgen zoals de richtlijn die omschrijft.
In de praktijk
Reken vooraf uit wat verlies u kan kosten: uw eigen advocaat, uw eigen griffierecht en daarbovenop een tegemoetkoming in de kosten van de ander. Dat de veroordeling zelden de volledige rekening dekt, hoort bij het stelsel; in de bijzondere gevallen die de wet noemt wordt alles vergoed, en daarnaast kan de rechter de werkelijke kosten toewijzen aan een partij die te maken krijgt met misbruik van procesrecht of met onrechtmatig procederen. Zit u in een geschil met een familielid of partner, houd er dan rekening mee dat de rechter de kosten kan compenseren. En voer geen overbodige incidenten of onnodige processtappen: die kosten kunnen bij u blijven hangen, ook als u de zaak wint.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Vallen de nakosten onder de kostenveroordeling?
Het hof had de nakosten, de kosten die na de uitspraak nog worden gemaakt, niet vastgesteld omdat de vaststelling van kosten beperkt blijft tot kosten van voor de uitspraak. De Hoge Raad oordeelt dat de kostenveroordeling betrekking heeft op zowel de voor als de na de uitspraak gemaakte kosten en dus voor alle kosten een executoriale titel oplevert. De kosten die ten tijde van de uitspraak bekend zijn kunnen in de uitspraak worden begroot; rijst over de hoogte van de later ontstane kosten bij de executie een geschil, dan kan de rechter het bedrag daarvan alsnog begroten. Het staat de rechter vrij de nakosten op voorhand voorwaardelijk te begroten, maar of hij daarvoor genoeg gegevens heeft, is aan hem.
-
Is de proceskostenregeling uitputtend?
Een partij vorderde haar werkelijke kosten van rechtsbijstand als schadevergoeding. De Hoge Raad oordeelt dat de wettelijke proceskostenbepalingen, behoudens bijzondere omstandigheden, een zowel limitatieve als exclusieve regeling bevatten van de kosten waarin de in het ongelijk gestelde partij kan worden veroordeeld. Die regeling gaat voor op de wettelijke regel over vergoeding van redelijke kosten van rechtsbijstand, en ook op het uitgangspunt dat wie een onrechtmatige daad pleegt de schade volledig moet vergoeden. Een volledige vergoedingsplicht is alleen denkbaar in buitengewone omstandigheden, waarbij te denken is aan misbruik van procesrecht en onrechtmatige daad.
-
Wie is de wederpartij in de kostenveroordeling?
In een collectieve actie waren meerdere stichtingen opgetreden; de rechtbank had de ene stichting in de proceskosten van twee andere veroordeeld. De Hoge Raad oordeelt dat de in het ongelijk gestelde partij wordt veroordeeld in de kosten, en dat daarmee wordt gedoeld op de kosten van de wederpartij. Omdat de twee andere stichtingen zelf ook collectieve vorderingen tegen dezelfde gedaagden hadden ingesteld, zijn zij mede-eisers en dus geen wederpartijen; dat zij zich op het punt van de ontvankelijkheid inhoudelijk aan de zijde van de gedaagden hadden geschaard, doet daaraan niet af.
-
Wanneer mogen de kosten worden gecompenseerd?
Het hof had de proceskosten gecompenseerd, dat wil zeggen iedere partij haar eigen kosten laten dragen, omdat het uitging van een familierechtelijke zaak. De Hoge Raad oordeelt dat dit onbegrijpelijk is: het geding was een handelszaak over de terugbetaling van een lening aan een bedrijf, en uit de gedingstukken bleek op geen enkele wijze dat partijen tot elkaar stonden in een familierelatie als in de wet bedoeld. Het hof had de geheel in het ongelijk gestelde partijen in de kosten van beide instanties moeten veroordelen; de Hoge Raad doet de zaak zelf af.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.