Artikel 201 Rv: Het voorlopig getuigenverhoor

Getuigen kunnen ook worden gehoord voordat een procedure loopt. Artikel 201 Rv regelt hoe dat verhoor wordt ingericht. Staat de rechter het verzoek toe, dan bepaalt hij waar, op welke dag en op welk uur het voorlopig getuigenverhoor plaatsvindt. Voor het verhoor zelf gelden de gewone regels over het horen van getuigen; het is dus een echt verhoor onder ede, geen informeel gesprek.

Dezelfde regels als bij een gewoon getuigenverhoor

Dat de gewone bepalingen van overeenkomstige toepassing zijn, heeft praktische gevolgen. Getuigen worden opgeroepen en zijn verplicht te verschijnen en de waarheid te vertellen. De rechter stelt vragen, en beide partijen mogen dat ook. Van het verhoor wordt een proces-verbaal opgemaakt, dat later in de procedure kan worden gebruikt. Wie zich mag verschonen, bijvoorbeeld vanwege een beroepsgeheim of een familierelatie, kan zich daarop ook hier beroepen.

Controle voordat het verhoor doorgaat

Soms wordt het verzoek toegewezen zonder dat er een zitting is geweest, bijvoorbeeld bij grote spoed of als de wederpartij liet weten geen bezwaar te hebben. In dat geval gaat de rechter eerst na of de verzoeker heeft gedaan wat de wet van hem verlangt: het tijdig toesturen van een afschrift van het verzoekschrift en van de beschikking aan de wederpartij. Pas als dat in orde is, gaat het verhoor door. Zo wordt voorkomen dat er getuigen worden gehoord terwijl de ander van niets weet.

Het recht op tegenbewijs

Verschijnt de wederpartij bij het verhoor, dan kan zij na afloop vragen om zelf ook getuigen te laten horen. De rechter bepaalt dan waar en wanneer dat tegenverhoor plaatsvindt. Dit is een belangrijke waarborg: het beeld dat uit de verklaringen ontstaat, wordt niet eenzijdig bepaald door degene die het initiatief nam.

• Kom naar het verhoor. Wie wegblijft, hoort niet wat er wordt verklaard en kan ter plekke geen vragen stellen.
• Vraag het meteen. Het verzoek om tegenbewijs te mogen leveren doet u na afloop van het verhoor; wacht niet tot later.

- Bereid uw vragen voor. Ook als u geen eigen getuigen heeft, kunt u de opgeroepen getuigen bevragen.

Bescherming van de getuige die eigenlijk de tegenpartij is

Het komt voor dat een getuige aanvoelt dat het verhoor eigenlijk over hem gaat: de verzoeker wil informatie loskrijgen om straks een vordering tegen hém in te stellen. Maakt de getuige dat aannemelijk, dan hoort de rechter hem zoals hij iemand hoort die als partij een verklaring aflegt. Daarvan maakt het proces-verbaal melding. Wat hem dat oplevert, zit vooral in de manier waarop hij wordt gehoord: gijzeling is tegen hem niet mogelijk, want die maatregel is uitgezonderd voor wie als partij wordt gehoord, en hij hoeft de zaal niet te verlaten zolang de andere getuigen aan de beurt zijn. Verder reikt de bescherming niet. Blijft hij weg, dan kan hij alsnog bij exploot worden opgeroepen, kan de rechter bevelen dat hij door de openbare macht wordt gehaald en kan hij de nutteloos gemaakte kosten moeten vergoeden. Daar komt een eigen sanctie bij: verschijnt hij niet, geeft hij geen antwoord of tekent hij zijn verklaring niet, dan mag de rechter daaraan de conclusie verbinden die hem juist voorkomt. Zo wordt hij niet in de rol van neutrale buitenstaander gedrukt terwijl hij dat niet is, maar een vrijbrief om te zwijgen krijgt hij evenmin.

Een voorbeeld

Een bouwbedrijf wil weten wie verantwoordelijk is voor een instorting tijdens de sloopfase en verzoekt om een voorlopig getuigenverhoor van drie betrokkenen, onder wie de kraanmachinist van een onderaannemer. De machinist voert aan dat hij zelf het doelwit van een claim dreigt te worden. De rechter hoort hem dan volgens de regels voor het verhoor van een partij als getuige en vermeldt dat in het proces-verbaal.

In de praktijk

Een voorlopig getuigenverhoor is een krachtig middel om vroeg te weten te komen wat mensen zich herinneren, zeker als de gebeurtenis al even geleden is. Bereid het serieus voor: bepaal wie u wilt horen en waarover, en beperk u tot mensen die echt iets kunnen verklaren. Bent u de wederpartij, verschijn dan, stel vragen en overweeg direct om zelf getuigen te laten horen. En houd er rekening mee dat wat hier wordt verklaard, later in de procedure gewoon meetelt.