Indien de gedaagde niet op de eerste of op een door de rechter nader bepaalde roldatum in het geding verschijnt dan wel verzuimt advocaat te stellen of, indien verschuldigd, het griffierecht niet tijdig voldoet hoewel hem dat bij dagvaarding was aangezegd, en de voorgeschreven termijnen en formaliteiten in acht zijn genomen, verleent de rechter verstek tegen hem en wijst hij de vordering toe, tenzij deze hem onrechtmatig of ongegrond voorkomt.
←
Terug 138 · Gelijktijdige behandeling en splitsing van conventie en reconventie
Verder 140 · Verstek als er meer gedaagden zijn
→
Artikel 139 Rv: Verstek tegen de niet verschenen gedaagde
Verstek tegen de niet verschenen gedaagde
Wettekst
Toelichting
Artikel 139 Rv regelt wat er gebeurt als de gedaagde niets van zich laat horen. Verschijnt hij niet op de eerste roldatum of op een latere roldatum die de rechter heeft bepaald, stelt hij geen advocaat waar dat verplicht is, of betaalt hij het griffierecht niet op tijd terwijl hem dat in de dagvaarding was aangezegd, dan verleent de rechter verstek tegen hem. De vordering van de eiser wordt dan toegewezen, tenzij zij de rechter onrechtmatig of ongegrond voorkomt.
Wanneer wordt verstek verleend
Verstek is geen straf voor onbeleefdheid, maar het gevolg van stilzwijgen op een formeel moment. De wet noemt drie manieren waarop een gedaagde in die positie terechtkomt, en zij tellen alle drie even zwaar.
- Niet verschijnen. De gedaagde meldt zich niet op de rol, niet zelf en niet via een gemachtigde of een advocaat.
- Geen advocaat stellen. In zaken waarin bijstand van een advocaat verplicht is, is verschijnen zonder advocaat geen verschijnen. Bij de kantonrechter speelt dit niet, want daar mag u in persoon procederen.
- Het griffierecht niet op tijd betalen. Wie zich wel meldt maar de griffier laat wachten, wordt behandeld als iemand die is weggebleven. Voorwaarde is dat de dagvaarding dat gevolg uitdrukkelijk had aangezegd.
Wat de rechter toch controleert
Verstek betekent niet dat de eiser automatisch zijn zin krijgt. Eerst wordt gekeken of de voorgeschreven termijnen en formaliteiten zijn nageleefd: is de dagvaarding op de juiste wijze door de deurwaarder betekend, is de termijn tussen dagvaarding en roldatum gerespecteerd, klopt de aanzegging over het griffierecht. Rammelt daar iets aan, dan wordt niet zonder meer verstek verleend.
Daarna volgt een inhoudelijke, zij het beperkte toets. Omdat de gedaagde geen verweer voert, staan de feiten die de eiser stelt in beginsel vast. De vordering wordt toch afgewezen als zij onrechtmatig of ongegrond voorkomt: als het gevorderde in strijd is met dwingend recht, als de eiser zijn eigen verhaal niet rondkrijgt, of als uit de dagvaarding zelf blijkt dat een grondslag ontbreekt. In consumentenzaken wordt die toets serieus genomen; regels die de consument beschermen moet de rechter uit zichzelf toepassen.
Een voorbeeld
Een aannemer dagvaardt een particulier voor een onbetaalde factuur en vordert daarbij ook een fors contractueel boetebedrag. De particulier schrikt van het exploot en doet niets. De kantonrechter verleent verstek en kan de hoofdsom toewijzen, maar houdt het boetebeding uit zichzelf tegen het licht. Blijkt dat oneerlijk tegenover een consument, dan wordt dat deel van de vordering afgewezen, ook al voert niemand verweer.
In de praktijk
Wegblijven is bijna nooit verstandig. Een verstekvonnis is een gewoon vonnis: het kan worden betekend en uitgevoerd, met beslag als sluitstuk. Wie de dagvaarding te laat opmerkt, is niet meteen kansloos. Zolang het eindvonnis nog niet is gewezen, kan het verstek worden gezuiverd op de voet van artikel 142 Rv; is het vonnis er al, dan staat de weg van verzet uit artikel 143 Rv open. Beide routes kosten geld, want de kosten van het verstek blijven volgens artikel 141 Rv in beginsel voor rekening van wie niet verscheen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Toewijzen tenzij onrechtmatig of ongegrond
Tegen een van de geintimeerden was in eerste aanleg en in hoger beroep verstek verleend, en toch wees het hof de tegen haar gerichte vordering tot opheffing van een conservatoir beslag af, op de grond dat opheffing 'niet voor de hand ligt'. De Hoge Raad oordeelde dat het hof die vordering op grond van art. 139 Rv, dat in hoger beroep van overeenkomstige toepassing is, had moeten toewijzen tenzij zij hem onrechtmatig of ongegrond voorkwam. Omdat het hof niet had beslist dat de vordering hem onrechtmatig of ongegrond voorkwam, had het de vereiste maatstaf miskend; de door het hof genoemde omstandigheden maakten de vordering immers niet onrechtmatig of ongegrond. De Hoge Raad deed de zaak zelf af en wees de opheffing alsnog toe.
-
Verstek in hoger beroep werkt anders
Een koper was in eerste aanleg wel, maar in hoger beroep niet verschenen; het hof wees de vordering tegen hem toe omdat die niet onrechtmatig of ongegrond voorkwam. De Hoge Raad overwoog dat art. 139 Rv ook in hoger beroep geldt, maar daar niet steeds dezelfde werking heeft: de appelrechter moet eerst nagaan of de grieven slagen, en als dat zo is moet hij op grond van de devolutieve werking — de regel die het in eerste aanleg gevoerde debat opnieuw aan de orde brengt — het verweer dat de niet verschenen partij in eerste aanleg wél had gevoerd in zijn beoordeling betrekken. Bij meerdere gedaagden strekt het verweer van een verschenen gedaagde overigens in beginsel niet ten gunste van een niet verschenen gedaagde, tenzij de rechtsverhouding ondeelbaar is.
-
Verzettermijn en consumentenbescherming
In deze prejudiciële beslissing over een consumentenzaak vatte de Hoge Raad samen dat de rechter bij verstek de vordering toewijst tenzij die hem onrechtmatig of ongegrond voorkomt, en dat hij daarbij — als hij over de nodige feitelijke en juridische gegevens beschikt om een oneerlijk beding te vermoeden — ambtshalve moet onderzoeken of dat beding oneerlijk is en zo nodig instructiemaatregelen moet nemen. Dat ambtshalve onderzoek verandert echter niets aan de verzettermijn: die mag niet buiten toepassing blijven op de enkele grond dat uit het verstekvonnis niet blijkt of dat onderzoek is verricht.
-
Welke eisen gelden voor de veertiendagenbrief?
Deze prejudiciële beslissing gaat over de vergoeding van buitengerechtelijke incassokosten bij consumenten. Over de rol van de rechter overwoog de Hoge Raad dat de rechter in verstekzaken, gelet op art. 139 Rv, moet beoordelen of de schuldeiser voldoende heeft gesteld voor toewijzing van die kosten en of hij overeenkomstig de wettelijke regels heeft gehandeld. Art. 139 Rv geeft de rechter bij verstek dus een eigen, actieve toets, ook zonder dat de wederpartij verweer voert.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.