Artikel 164 Rechtsvordering (164 Rv)

Artikel 164 Rv bepaalt dat ook partijen zelf als getuige kunnen optreden. De eiser en de gedaagde staan dus niet buiten de bewijslevering: zij kunnen worden gehoord over wat zij zelf hebben waargenomen. Het tweede lid verbindt daaraan een sanctie voor wie zich onttrekt: verschijnt de partij niet, geeft zij geen antwoord of weigert zij haar verklaring te ondertekenen, dan mag daaruit de conclusie worden getrokken die passend lijkt.

De partijverklaring als bewijsmiddel

Eerder kende de wet een bijzondere beperking voor de bewijskracht van wat een partij als getuige in haar eigen voordeel verklaarde. Die beperking staat niet meer in de wet. In de huidige tekst noemt het eerste lid de partij zonder voorbehoud als mogelijke getuige, en voor haar verklaring geldt de vrije waardering van artikel 152 Rv. Vaak is zij ook onmisbaar: bij een gesprek onder vier ogen zijn de partijen zelf de enigen die kunnen vertellen wat er is gezegd.

Dat betekent niet dat zo'n verklaring even zwaar weegt als die van een onafhankelijke buitenstaander. Een partij heeft een belang bij de uitkomst, en dat wordt bij de waardering meegewogen. Een verklaring die op onderdelen wordt bevestigd door stukken of door andere getuigen, wint daardoor sterk aan kracht.

De partijgetuige is een gewone getuige

Wordt u als partij gehoord, dan gelden voor u dezelfde regels als voor ieder ander. U verklaart alleen over wat u uit eigen waarneming weet, zoals artikel 163 Rv voorschrijft, u legt de eed of belofte af, en u tekent na afloop de opgenomen verklaring. Dat het uw eigen zaak is, verandert daar niets aan; het maakt het alleen ongemakkelijker.

Als u zich onttrekt

Het tweede lid noemt drie vormen van onttrekking: niet op de zitting verschijnen, niet antwoorden op de gestelde vragen, en weigeren de verklaring te ondertekenen. De sanctie is telkens dezelfde en die is open geformuleerd: er mag de gevolgtrekking uit worden gemaakt die geraden wordt geacht.

In de praktijk betekent dat meestal dat het punt waarover u had moeten verklaren, in het nadeel van uw eigen standpunt wordt uitgelegd. Er komt geen dwangsom en geen boete aan te pas; het gevolg zit in de uitkomst van de zaak zelf, en dat kan aanzienlijk zwaarder wegen.

Een voorbeeld

Een ondernemer stelt dat zijn afnemer telefonisch akkoord ging met een prijsverhoging. De afnemer betwist dat. Bij het getuigenverhoor verschijnt de afnemer niet en hij laat ook niets weten. Dat is niet zonder gevolgen: de rechter kan aan het wegblijven de gevolgtrekking verbinden die hij geraden acht, en die kan bij de beoordeling van het bewijs in het nadeel van de afnemer uitvallen.

In de praktijk

Bent u opgeroepen om als partij te getuigen, ga dan, ook als u het spannend vindt. Bereid u voor door de stukken en de tijdlijn door te nemen, maar leer geen tekst uit uw hoofd: op een verhoor wordt doorgevraagd, en een ingestudeerd verhaal valt daarbij snel door de mand.

Lees de opgenomen verklaring voor het tekenen rustig na. Staat er iets onjuist of onvolledig in, zeg dat dan meteen en laat het corrigeren. Weigeren te tekenen is geen goede uitweg, want juist die weigering kan tegen u worden gebruikt.