Artikel 161a Rv: Het inbreukbesluit van de mededingingsautoriteit als bewijs

Artikel 161a Rv regelt de bewijskracht van een besluit van de Autoriteit Consument en Markt waarin is vastgesteld dat het mededingingsrecht is overtreden. Is dat besluit onherroepelijk geworden, dan levert het in een civiele procedure over schadevergoeding onweerlegbaar bewijs op van de vastgestelde inbreuk. De discussie over de vraag óf er een verboden afspraak of misbruik was, is in die procedure daarmee gesloten.

Onweerlegbaar is meer dan dwingend

De wet gebruikt hier een zwaarder woord dan elders in het bewijsrecht. Bij dwingend bewijs, zoals artikel 151 Rv dat omschrijft, staat tegenbewijs in beginsel open. Onweerlegbaar bewijs sluit die weg af: het vastgestelde feit staat vast en er valt niet meer tegenin te brengen dat het anders lag. Dat is een uitzonderlijk sterke regel, en zij is met opzet beperkt tot dit ene onderwerp.

De voorwaarden

• Een inbreukbeslissing. Het moet gaan om een besluit waarin de toezichthouder vaststelt dat het mededingingsrecht is overtreden, niet om een waarschuwing, een toezegging of een marktonderzoek.
• Onherroepelijk. De bestuursrechtelijke rechtsgang moet voorbij zijn: bezwaar en beroep zijn afgerond of de termijnen daarvoor zijn verstreken. Loopt er nog een procedure over het besluit, dan geldt deze bewijskracht niet.

- Een schadezaak over mededinging. De regel werkt alleen in een procedure waarin schadevergoeding wordt gevorderd wegens een inbreuk op het mededingingsrecht, zoals het Burgerlijk Wetboek die omschrijft.

Wat er dan nog te bewijzen valt

De inbreuk staat vast, maar daarmee is de zaak niet gewonnen. Wie schadevergoeding vordert, moet nog steeds aantonen dat hij door die inbreuk is geraakt, welke schade hij heeft geleden en hoe groot die is. Dat laatste is in dit soort zaken het zware werk: er moet worden vergeleken met de situatie die zou hebben bestaan zonder de inbreuk, en daarvoor zijn economische berekeningen nodig.

Ook het verweer verdwijnt niet. De aangesproken onderneming kan nog altijd bestrijden dat de eiser bij haar heeft ingekocht, dat er verband is tussen de inbreuk en de gestelde schade, of dat een prijsopslag door de eiser is doorberekend aan diens eigen afnemers.

In de praktijk

Voor een afnemer die vermoedt dat hij te veel heeft betaald doordat leveranciers prijsafspraken maakten, is het besluit van de toezichthouder het startpunt van de zaak. Het scheelt een bewijsopdracht die voor een buitenstaander vrijwel niet te vervullen is, want zulke afspraken spelen zich per definitie in het verborgene af.

Ga dus eerst na of er een besluit ligt en of het onherroepelijk is. Richt uw dossier vervolgens op uw eigen inkoopgegevens en op de prijsontwikkeling in de betrokken periode, want daar wordt de zaak uiteindelijk beslist. Houd er ook rekening mee dat verjaring in dit soort zaken een eigen dynamiek heeft en dat wachten op de laatste bestuursrechtelijke uitspraak niet zonder risico is.