Artikel 138 Rv: Gelijktijdige behandeling en splitsing van conventie en reconventie

Als de gedaagde een tegeneis heeft ingesteld, lopen er twee zaken naast elkaar: de eis in conventie en de eis in reconventie. Dit artikel bepaalt dat die twee in beginsel gelijk oplopen en in één uitspraak worden beslist, en het noemt de gevallen waarin zij toch uit elkaar gaan.

Samen behandelen, één vonnis

De zaken worden tegelijk voldongen — dat wil zeggen: tot het einde toe samen behandeld — en bij een en hetzelfde eindvonnis beslist. Zo worden beide vorderingen in één uitspraak beoordeeld. Beide vorderingen komen meestal uit dezelfde verhouding voort, en dezelfde feiten liggen aan beide ten grondslag.

Voor u betekent het dat de zitting over beide gaat en dat u aan het eind één vonnis krijgt waarin over de eis én over de tegeneis wordt beslist, met een kostenveroordeling die vaak voor beide onderdelen apart wordt uitgesproken.

Wanneer de een eerder klaar is

De rechter kan anders beslissen als hij van oordeel is dat de zaak in conventie of die in reconventie eerder kan worden afgedaan. De wet legt die beoordeling bij de rechter. Maakt hij van die mogelijkheid gebruik, dan volgt over die ene zaak een eindvonnis, terwijl de andere doorloopt. Welke omstandigheden daarbij meewegen, zegt de wet niet.

Een voorbeeld. Een vereniging vordert van een oud-lid achterstallige contributie. Het oud-lid vordert in reconventie een verklaring voor recht dat een besluit van de algemene ledenvergadering over de inrichting van het clubgebouw nietig is. Na de zitting ligt de contributievordering klaar voor een beslissing, terwijl over het besluit nog nadere stukken worden gewisseld. De rechter kan dan de contributievordering afdoen en over de geldigheid van het besluit verder laten procederen.

Wanneer de zaken worden gesplitst

Splitsing is verplicht in twee gevallen. Ten eerste wanneer de rechter in een van beide zaken beveelt dat de procedure verdergaat volgens de regels van de verzoekschriftprocedure; de twee zaken lopen dan volgens verschillende spelregels en kunnen niet meer samen op. Ten tweede wanneer de rechter met toepassing van artikel 71 Rv verwijst of zich absoluut onbevoegd verklaart, bijvoorbeeld omdat een van de vorderingen bij een andere rechter thuishoort.

Bij splitsing gaan de zaken ieder hun eigen weg. Wat al is aangevoerd, blijft gelden, maar er komen twee afzonderlijke uitkomsten in plaats van één.

Wat dit voor u betekent

• Bereid beide zaken samen voor: uw verweer in conventie en uw onderbouwing in reconventie hangen inhoudelijk samen.
• Let op de kosten: u kunt in de ene zaak winnen en in de andere verliezen, met een kostenveroordeling in beide richtingen.

- Kijk goed naar het dictum: in het vonnis staan de beslissingen over conventie en reconventie apart, met soms verschillende uitvoerbaarverklaringen.

In de praktijk

Wie een tegeneis in dezelfde procedure instelt in plaats van apart te dagvaarden, krijgt als hoofdregel één behandeling en één eindvonnis over beide vorderingen. Daar staat tegenover dat de zaak groter wordt en dat het tempo van de ene vordering het tempo van de andere kan bepalen, tenzij de rechter van de mogelijkheid gebruikmaakt om een van beide eerder af te doen. Na een eerdere afdoening loopt voor dat deel ook de termijn voor hoger beroep.