- Bewijs kan worden geleverd door alle middelen, tenzij de wet anders bepaalt.
- De waardering van het bewijs is aan het oordeel van de rechter overgelaten, tenzij de wet anders bepaalt.
←
Terug 149 · Welke feiten aan de beslissing ten grondslag mogen liggen
Verder 153 · Bewijsovereenkomsten en hun grenzen
→
Artikel 152 Rv: De vrije bewijsleer en de waardering van het bewijs
De vrije bewijsleer en de waardering van het bewijs
Wettekst
Toelichting
Artikel 152 Rv bevat twee korte regels die samen het uitgangspunt van het Nederlandse bewijsrecht vormen: bewijs mag met alle middelen worden geleverd, en de rechter waardeert dat bewijs zelf. Beide regels gelden tenzij de wet iets anders bepaalt. Die uitzonderingen bestaan, maar het zijn uitzonderingen.
Alle middelen zijn toegelaten
Er is geen gesloten lijst van toegestane bewijsmiddelen. Naast de klassieke stukken en getuigen kunt u denken aan foto's, appberichten, e-mails, camerabeelden, logbestanden, een deskundigenrapport, een plaatsopneming of uw eigen verklaring. Ook een schriftelijke verklaring van iemand die niet als getuige is gehoord, mag u overleggen; die weegt doorgaans minder zwaar dan een verklaring onder ede, maar hij is niet verboden.
Uitzonderingen zijn er wel: voor een bepaald punt kan de wet voorschrijven of juist uitsluiten waarmee bewijs mag worden geleverd. Iets anders is het geval waarin de wet voor een rechtshandeling een akte eist. Dat is een vormvereiste voor die handeling zelf — zonder akte komt zij niet geldig tot stand — en geen regel over de vraag met welke middelen u iets mag bewijzen.
De rechter waardeert vrij
Het tweede lid laat de rechter bepalen hoe zwaar elk stuk bewijs weegt. Twee getuigen die hetzelfde zeggen, leveren niet automatisch bewijs op, en één geloofwaardige getuige met een sluitend verhaal kan doorslaggevend zijn. Die vrijheid is niet onbegrensd: de beslissing moet worden gemotiveerd, zodat u kunt volgen waarom het ene stuk overtuigender werd gevonden dan het andere.
Ook hier bestaan uitzonderingen, en ook die zijn steeds van bewijsrechtelijke aard. Waar de wet dwingend bewijs kent, zoals artikel 151 Rv beschrijft, is de waardering niet vrij: er moet dan van de juistheid worden uitgegaan zolang er geen tegenbewijs ligt. Het bekendste voorbeeld is de dwingende bewijskracht die artikel 157 Rv aan akten toekent. Een vormvereiste voor een rechtshandeling hoort hier niet bij; dat zegt niets over de waardering van het bewijs.
Bewijs dat op een twijfelachtige manier is verkregen
Een vraag die vaak opkomt: mag materiaal meedoen dat niet netjes is verzameld? In het civiele recht is het uitgangspunt ruimhartig. Het belang van waarheidsvinding weegt zwaar, en bewijs wordt niet snel terzijde geschoven alleen omdat het op een onzorgvuldige manier is verkregen. Er moeten bijkomende omstandigheden zijn, bijvoorbeeld een ernstige inbreuk op de persoonlijke levenssfeer, wil het buiten beschouwing blijven.
Een voorbeeld
Een werkgever en een werknemer verschillen van mening over wat op een vrijdagmiddag is afgesproken. Er is geen contract, geen brief en geen getuige, maar wel een reeks appberichten waarin de afspraak wordt herhaald en bevestigd. Dat is volwaardig bewijs. Hoe zwaar het weegt tegenover de andersluidende verklaring van de werkgever, is aan de rechter.
In de praktijk
Verzamel dus breed en bewaar alles wat u heeft, ook informeel materiaal. Zorg wel dat digitale berichten compleet en in context worden overgelegd: losse knipsels uit een gesprek roepen vooral vragen op en maken uw eigen verhaal zwakker.
Denk ook aan de leesbaarheid van uw dossier. Een geordende, genummerde set stukken met een korte toelichting per stuk overtuigt beter dan een stapel bijlagen zonder uitleg, ook al is de inhoud dezelfde.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag onrechtmatig verkregen bewijs meewegen?
Een verzekeraar had een verzekerde zonder rechtvaardiging persoonlijk laten onderzoeken; dat onderzoek leverde bewijs op. De Hoge Raad merkt dat bewijsmateriaal als onrechtmatig verkregen aan en formuleert vervolgens de maatstaf: art. 152 Rv laat bewijs door alle middelen toe en legt de waardering bij de rechter, en in een civiele procedure geldt niet als algemene regel dat de rechter op onrechtmatig verkregen bewijs geen acht mag slaan. In beginsel wegen het belang dat de waarheid aan het licht komt en het belang van partijen om hun stellingen aannemelijk te maken zwaarder dan uitsluiting van bewijs; alleen bij bijkomende omstandigheden is terzijdelegging gerechtvaardigd.
-
Bewijsuitsluiting blijft uitzondering
In een arbeidsgeschil werd aangevoerd dat een rapport van de Arbeidsinspectie in strijd met de wet was verkregen. De Hoge Raad houdt vast aan de lijn van eerder dat jaar: ook als vaststaat dat bewijsmateriaal onrechtmatig is verkregen, geldt gelet op art. 152 Rv niet als algemene regel dat de rechter daarop geen acht mag slaan, en is uitsluiting alleen bij bijkomende omstandigheden gerechtvaardigd.
-
Waarde van een rapport van partijen zelf
Bij de begroting van schade wegens verlies van arbeidsvermogen baseerde de rechter zich op een deskundigenrapport dat op gezamenlijk verzoek van partijen was uitgebracht. De Hoge Raad oordeelt dat het aan de rechter is welke waarde hij aan zo'n rapport toekent (art. 152 lid 2 Rv), zodat hij het ook tot uitgangspunt mag nemen wanneer een partij bezwaren heeft geuit tegen de totstandkoming of de inhoud, of vooraf heeft gezegd zich niet gebonden te achten. Of hij daarnaast nog een eigen deskundige benoemt, is eveneens aan hem; zijn bewijsoordeel is feitelijk en in cassatie alleen op begrijpelijkheid te toetsen.
-
Een akte zonder dwingend bewijs telt nog wel mee
Een summier ondertekend stuk miste volgens het hof dwingende bewijskracht voor de vraag of een koopovereenkomst tot stand was gekomen; het hof liet dat stuk daarna bij de waardering van het overige bewijs geheel buiten beschouwing. De Hoge Raad bevestigt dat het voor de dwingende bewijskracht aankomt op uitleg van de akte zelf, maar oordeelt dat het hof het stuk vervolgens wel in de vrije bewijswaardering van art. 152 Rv had moeten betrekken. Een akte die geen dwingend bewijs oplevert, houdt dus gewone bewijskracht.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.