Artikel 1018a Rechtsvordering (1018a Rv)

Bij massaschade zitten de aansprakelijke partij en de belangenorganisaties elkaar vaak lang af te wachten: niemand wil de eerste stap zetten, en intussen wachten duizenden gedupeerden. Dit artikel biedt een duwtje. Nog voordat er een procedure aanhangig is, kan de rechtbank de betrokken partijen bijeenroepen voor een zitting waarop wordt onderzocht of een collectieve regeling te bereiken valt.

Wie erom kan vragen

Het verzoek kan komen van een stichting of vereniging die voor de gedupeerden opkomt en van de partij of partijen die voor de gebeurtenis verantwoordelijk worden gehouden, samen of van één van hen. Eén partij kan de ander dus naar de zitting halen, ook als die daar zelf niet om staat te springen. Voorwaarde is dat een veelheid van personen door een gebeurtenis of door gelijksoortige gebeurtenissen is benadeeld.

Wat er in het verzoekschrift moet staan

• De partijen. Naam en woonplaats van de verzoeker of verzoekers, en van degenen wier verschijning wordt gevraagd.
• De gebeurtenis. Een omschrijving van het voorval of de reeks voorvallen waarop het verzoek betrekking heeft.

- Het geschil. Waarover partijen precies verdeeld zijn, en wat er van de rechtbank wordt gevraagd.

De zitting zelf

Wijst de rechtbank het verzoek toe, dan bepaalt zij plaats, dag en uur. Verschijnen is dan geen vrijblijvende uitnodiging maar een verplichting, zowel voor de verzoekers als voor de opgeroepen partijen. Wie zonder te komen wegblijft, kan worden veroordeeld tot vergoeding van de kosten die de anderen tevergeefs hebben gemaakt: de reis, de voorbereiding, de tijd van hun advocaat.

Op de zitting gaat het niet over gelijk of ongelijk. Besproken wordt hoe partijen kunnen proberen tot een regeling te komen: welke gegevens er nog nodig zijn, hoe de groep gedupeerden in kaart wordt gebracht, wie er namens wie onderhandelt, en welk tijdpad realistisch is. Ook een andere manier om de geschillen te beëindigen kan aan de orde komen, bijvoorbeeld mediation of een gefaseerde afwikkeling.

Een voorbeeld

Na een grootschalige storing bij een dienstverlener melden duizenden klanten schade. Een claimstichting en het bedrijf praten al maanden zonder resultaat. De stichting vraagt de rechtbank om een zitting. Het bedrijf moet verschijnen, en op de zitting wordt afgesproken welke gegevens over de omvang van de schade worden gedeeld en binnen welke termijn een concept voor een regeling op tafel ligt.

In de praktijk

Deze zitting levert geen uitspraak op: de rechtbank legt niemand een oplossing op. Vrijblijvend is zij daarom nog niet. Artikel 199 Rv, derde lid, is van toepassing, en dat betekent dat iedere partij kan verlangen dat wat er ter zitting wordt afgesproken in een proces-verbaal wordt vastgelegd, te ondertekenen door de rechter en door partijen. Op zulke afspraken kan later in rechte een beroep worden gedaan, behoudens onder meer strijd met dwingend recht. Verder zit de waarde in de dwang om aan tafel te komen en in de regie van de rechtbank over het vervolg. Lukt het om een regeling te sluiten, dan kan die daarna ter verbindendverklaring worden voorgelegd. Lukt het niet, dan staat de gewone weg van een collectieve vordering nog open.

Voor een individuele gedupeerde is dit vooral achtergrond: hij zit niet aan tafel, maar het verklaart waarom er soms lang niets zichtbaar gebeurt terwijl er wel degelijk aan een oplossing wordt gewerkt.