Artikel 195 Rechtsvordering (195 Rv)

Het recht op inzage in gegevens is niets waard als de ander gewoon nee zegt. Artikel 195 Rv zet daar de tanden in: de partij die volgens de wet recht heeft op inzage, een afschrift of een uittreksel, kan de rechter vragen de wederpartij te bevelen die gegevens te verstrekken. De rechter beoordeelt dan of aan de voorwaarden is voldaan en of er geen weigeringsgrond is.

Dezelfde voorwaarden als bij het recht zelf

De rechter toetst langs dezelfde lijn als bij het informatierecht van artikel 194 Rv. U moet partij zijn bij de rechtsbetrekking, de gegevens moeten voldoende bepaald zijn en u moet voldoende belang hebben. De wederpartij kan zich beroepen op een verschoningsrecht of op gewichtige redenen, en op de bijzondere regels voor publieke informatie. Ook de kostenregel keert terug: wie om de gegevens vraagt, draagt in beginsel de kosten van het verstrekken ervan.

Wat er in de beslissing komt te staan

Wijst de rechter het verzoek toe, dan laat hij het niet bij een kaal bevel. Hij bepaalt in zijn beslissing drie dingen die in de praktijk het verschil maken.

• De voorwaarden. Bijvoorbeeld dat alleen een advocaat of een deskundige de stukken mag inzien, of dat delen mogen worden afgeschermd.
• De wijze. Inzage op een afgesproken plaats, een digitaal afschrift, of een uittreksel dat door een onafhankelijke derde wordt samengesteld.
• De termijn. Binnen welke tijd de gegevens er moeten zijn, zodat het niet blijft hangen.

Daarnaast kan de rechter bepalen dat binnen een door hem gestelde termijn een voorschot voor de kosten van het verstrekken wordt betaald. Die termijn kan hij een of meer keren verlengen. Zo weet ook de partij die het werk moet doen dat zij niet met de rekening blijft zitten.

Als de beslissing in hoger beroep sneuvelt

Er zit een terugdraaimechanisme in de regeling. Wordt de beslissing door een hogere rechter vernietigd, dan moeten de verstrekte gegevens onverwijld worden teruggegeven zodra die uitspraak onherroepelijk is, en moeten alle kopieën tegelijk worden vernietigd. Wie de stukken heeft gekregen, mag ze dus niet houden of alsnog gebruiken. Dat is een reële waarborg voor de partij die vertrouwelijke informatie moest afgeven.

Een voorbeeld

Een franchisenemer vermoedt dat de franchisegever kortingen van leveranciers niet met hem heeft verrekend. Hij vraagt om de inkoopafspraken over de jaren waarin hij aangesloten was. De franchisegever weigert met een beroep op bedrijfsgeheimen. De rechter beveelt verstrekking, maar bepaalt dat het gaat om een uittreksel met alleen de posten die de franchisenemer betreffen, dat een registeraccountant dat uittreksel opstelt en dat het binnen een maand beschikbaar is.

In de praktijk

Formuleer uw verzoek zo concreet mogelijk: welke stukken, over welke periode, en waarom u ze nodig heeft voor uw stellingen. Denk zelf al mee over de voorwaarden waaronder de ander veilig kan leveren; een verzoek dat rekening houdt met vertrouwelijkheid wordt eerder toegewezen. Wordt u zelf tot verstrekking veroordeeld, houd u dan aan de termijn en de voorwaarden, want traineren zal de rechter in de hoofdzaak niet in uw voordeel uitleggen.