Artikel 1041 Rechtsvordering (1041 Rv)

Ook in arbitrage komt het aan op wat mensen hebben gezien, gedaan of afgesproken. Artikel 1041 Rv geeft het scheidsgerecht de instrumenten om die kennis boven tafel te krijgen. Het kan partijen bevelen bewijs te leveren door het horen van getuigen en deskundigen, op verzoek van een van hen of uit eigen beweging, tenzij partijen daarover iets anders hebben afgesproken.

De vorm van de verklaring

Het tweede lid geeft het scheidsgerecht de vrijheid te bepalen in welke vorm getuigen en deskundigen verklaren. Dat kan een mondeling verhoor zijn, maar ook een schriftelijke verklaring die vooraf wordt ingediend. In internationale arbitrages is die schriftelijke vorm gebruikelijk, vaak gevolgd door een korte ondervraging op de zitting.

Die keuze heeft praktische gevolgen. Een schriftelijke verklaring is goedkoper en makkelijker te plannen, maar levert minder op dan een gesprek waarin doorgevraagd kan worden. Wie een getuige echt wil bevragen, doet er goed aan daar tijdig om te vragen en uit te leggen waarom.

Tijdstip, plaats en wijze van het verhoor

Komt er een mondeling verhoor, dan bepaalt het scheidsgerecht wanneer en waar het plaatsvindt en hoe het verloopt. Het kan dus regelen wie er als eerste vraagt, of partijen zelf mogen ondervragen en of getuigen elkaars verklaring mogen bijwonen. Op grond van artikel 1037 Rv mag zo'n verhoor ook buiten de plaats van arbitrage worden gehouden, en artikel 1039 Rv staat toe dat één arbiter het verhoor afneemt.

De eed

Het vierde lid maakt duidelijk dat arbiters een getuige onder ede kunnen horen: als het scheidsgerecht dat nodig oordeelt, legt de getuige op de wettelijk voorgeschreven wijze de eed af dat hij de hele waarheid en niets dan de waarheid zal zeggen. Dat is geen automatisme, maar een keuze die het scheidsgerecht per geval maakt.

De beëdiging maakt de verklaring zwaarder. Een getuige die weet dat hij onder ede spreekt, weegt zijn woorden anders. Het scheidsgerecht kan die stap zetten wanneer het belang groot is of wanneer verklaringen ver uiteenlopen.

Een voorbeeld. In een arbitrage over een geannuleerde levering staan twee lezingen van een telefoongesprek tegenover elkaar. Het scheidsgerecht besluit beide betrokkenen mondeling te horen en beëdigt hen, zodat de verklaringen niet alleen op papier tegenover elkaar staan maar ook kunnen worden getoetst met vragen van de arbiters en van partijen.

In de praktijk

Meld vroeg welke getuigen u wilt laten horen en waarover zij kunnen verklaren. Een lijst met namen zonder onderwerp maakt weinig indruk; het scheidsgerecht wil weten wat het verhoor aan de zaak toevoegt.

Bereid uw getuige voor op de gang van zaken, niet op de inhoud van zijn verklaring. Uitleggen hoe een verhoor verloopt en wie er vragen stelt, is normaal en nuttig; sturen wat iemand moet zeggen, ondergraaft de waarde van de verklaring en kan zich tegen u keren.

Verschijnt een getuige niet vrijwillig of weigert hij te verklaren, dan is de zaak niet ten einde, maar u kunt niet op eigen houtje naar de rechter. Artikel 1041a Rv verlangt eerst toestemming van het scheidsgerecht, dat daarbij een termijn stelt; binnen die termijn kunt u de voorzieningenrechter van de rechtbank verzoeken een rechter-commissaris aan te wijzen, ten overstaan van wie de getuige alsnog wordt gehoord zoals in een gewone zaak.