Artikel 268 Rechtsvordering (268 Rv)

Rond een nalatenschap komen veel verzoeken bij de rechter terecht: over de benoeming van een vereffenaar, over de boedelbeschrijving, over machtigingen en over andere kwesties rond de afwikkeling. Artikel 268 Rv bepaalt waar die thuishoren. Bevoegd is de rechter van de laatste woonplaats van de overledene. Waar de erfgenamen wonen, doet niet ter zake; de nalatenschap blijft verbonden aan de plaats waar de erflater woonde.

Eén aanknopingspunt voor de hele nalatenschap

Het gevolg van deze regel is dat verzoeken over dezelfde nalatenschap bij hetzelfde gerecht terechtkomen, ook als ze op verschillende momenten en door verschillende betrokkenen worden ingediend. Een erfgenaam in Groningen, een vereffenaar in Rotterdam en een schuldeiser in het buitenland moeten zich allemaal tot dezelfde rechter wenden. De laatste woonplaats is bovendien een gegeven dat na het overlijden niet meer verandert: verhuizingen van erfgenamen hebben op de bevoegdheid geen invloed.

De uitzondering voor testamentair bewind

Voor de zaken die volgens de regeling over testamentair bewind in het Burgerlijk Wetboek met een verzoekschrift moeten worden ingeleid, geldt een andere aanknoping: daar is de rechter van de woonplaats van de rechthebbende bevoegd. Die woonplaats is niet zonder meer zijn eigen adres, want voor het bewind volgt de rechthebbende de woonplaats van de bewindvoerder. Bevoegd is dus de rechter van de plaats waar de bewindvoerder woont. Zo komen de verzoeken terecht bij de rechter in de omgeving van degene die het beheer voert, een beheer dat vaak nog jaren doorloopt nadat de nalatenschap is afgewikkeld.

De aanwijzing van één bevoegde kantonrechter

• Afschrift aan de betrokkenen — de griffier stuurt de beschikking naar de aangewezen kantonrechter en naar de betrokkene zelf, dus de onder curatele gestelde, de rechthebbende of degene voor wie een mentorschap loopt.
• Ook naar de vertegenwoordigers — de curator, de mentor en ieder van de bewindvoerders krijgen eveneens een afschrift.
• Geen hogere voorziening — tegen die beslissing staat geen rechtsmiddel open.
• Vastgelegd voor de aangewezen rechter — ook de kantonrechter die zo is aangewezen, kan niet van de aanwijzing afwijken; de wet verklaart hem eraan gebonden.

Een voorbeeld: een man die zijn laatste jaren in Arnhem woonde overlijdt en laat kinderen na in Den Haag, Enschede en het buitenland. Verzoeken over de afwikkeling van zijn nalatenschap worden in Arnhem behandeld. Heeft hij in zijn testament een bewind ingesteld over het erfdeel van een van de kinderen, dan horen verzoeken die op dat bewind zien thuis bij de rechter van de woonplaats van de bewindvoerder: woont die in Utrecht, dan worden ze daar behandeld.

In de praktijk

Zoek in de administratie op welk adres de overledene het laatst stond ingeschreven; dat gegeven bepaalt waar u moet zijn. Loopt er al een dossier over een bewind of een curatele, ga dan na of er een kantonrechter als uitsluitend bevoegde is aangewezen, want dan is daarmee vastgelegd waar alles wordt behandeld. En bedenk dat de regels over de plaats iets anders zijn dan de vraag of u een advocaat nodig hebt: dat hangt af van het soort verzoek.