Artikel 597 Rechtsvordering (597 Rv)

Wie een ander laat gijzelen, draagt daarvan ook de kosten. Artikel 597 Rv verplicht de schuldeiser om telkens voor dertig dagen een toereikend bedrag voor het onderhoud van de schuldenaar vooruit te betalen, volgens een tarief dat bij algemene maatregel van bestuur is vastgesteld. Betaalt hij niet, dan mag de directeur van het huis van bewaring de schuldenaar uit de gijzeling ontslaan.

Telkens dertig dagen vooruit

Het gaat om een voorschot, dus om betaling vóóraf en niet om een rekening achteraf. De verplichting keert elke dertig dagen terug zolang de gijzeling duurt. De schuldeiser moet dus steeds opnieuw de afweging maken of hij het dwangmiddel wil laten doorlopen. Het bedrag zelf staat niet in de wet maar in een tarief dat de regering vaststelt; het gaat om wat toereikend is voor het onderhoud van de ingeslotene.

Deze kosten zijn niet verloren. Artikel 600 Rv bepaalt dat de schuldenaar die alsnog nakomt daarbij ook de kosten van de gijzeling en de voorgeschoten onderhoudskosten voldoet. Wie zijn schuld op het laatste moment betaalt, betaalt dus ook de rekening van zijn eigen insluiting.

De directeur als rem op de gijzeling

Het tweede lid geeft de directeur van het huis van bewaring een eigen bevoegdheid: blijft het voorschot uit, dan mag hij de schuldenaar loslaten. Daarvoor is geen rechterlijke beslissing nodig. De overheid hoeft de insluiting niet uit eigen middelen te financieren, en de schuldenaar hoeft niet vast te zitten voor een schuldeiser die zelf zijn verplichtingen niet nakomt.

Dat is een bevoegdheid en geen automatisme: de wet zegt dat de directeur ontslag kan verlenen, niet dat hij dat moet. In de praktijk komt het erop neer dat een schuldeiser die niet betaalt er ernstig rekening mee moet houden dat het dwangmiddel eindigt.

Wat het einde van de gijzeling niet betekent

Wordt de schuldenaar op deze grond losgelaten, dan verdwijnt zijn verplichting niet. De uitspraak blijft geldig en de schuldeiser houdt de gewone middelen om die uit te voeren, zoals beslag op inkomen of op goederen. Wat hij verliest, is de druk van het zwaarste dwangmiddel, en die tijd telt bovendien mee voor het maximum van artikel 589 Rv.

Een voorbeeld

Een schuldeiser laat zijn debiteur gijzelen en betaalt het eerste voorschot. Na een maand blijkt de schuldenaar niet te bewegen en besluit de schuldeiser geen geld meer in de zaak te steken. Hij laat het tweede voorschot lopen. De directeur van het huis van bewaring kan de schuldenaar dan naar huis laten gaan, terwijl de vordering gewoon blijft bestaan.

In de praktijk

Voor de schuldeiser is dit de kostenkant van een middel dat vooral als dreiging werkt. Lijfsdwang is duur en moet steeds opnieuw worden betaald; dat maakt het ongeschikt voor een lange zit en geschikt voor een korte, gerichte druk.

Voor de schuldenaar en zijn naasten is van belang dat de gijzeling ook kan eindigen zonder dat hij iets doet, namelijk als de schuldeiser afhaakt. Dat is geen strategie om op te bouwen, maar wel een feit waar het huis van bewaring rekening mee houdt.