Artikel 802 Rechtsvordering (802 Rv)

Niet iedereen kan naar de rechtbank komen. Wie in een verpleeghuis ligt, ernstig ziek thuis is of om andere redenen buiten staat is zich naar het gerechtsgebouw te begeven, hoeft daardoor niet buiten de procedure te vallen. Dit artikel maakt mogelijk dat de ondervraging plaatsvindt op de plek waar de betrokkene verblijft, mits die in Nederland is.

Voor wie de regeling geldt

Het artikel noemt drie groepen: de verzoeker, een belanghebbende, en iemand anders wiens verklaring voor de beoordeling van betekenis kan zijn. De regeling is dus niet alleen bedoeld voor partijen, maar ook voor informanten. Voorwaarde is telkens dat de betrokkene moet worden ondervraagd; gaat het om iemand die alleen zijdelings betrokken is en van wie geen verklaring nodig is, dan komt de vraag niet op.

De twee voorwaarden

De wet stelt twee eisen naast elkaar, en beide moeten zijn vervuld.

• Verblijf in Nederland: voor iemand die in het buitenland is, biedt dit artikel geen oplossing.
• Buiten staat om te komen: het moet echt onmogelijk zijn, niet enkel lastig of ongelegen.

- Ondervraging is nodig: er moet iets te vragen zijn dat voor de zaak uitmaakt.

Als de betrokkene buiten het rechtsgebied verblijft

Een rechter is verbonden aan het rechtsgebied van zijn gerecht. Verblijft de te ondervragen persoon daarbuiten, dan hoeft de behandelend rechter niet zelf af te reizen: hij kan een rechter binnen wiens rechtsgebied de betrokkene verblijft verzoeken de ondervraging te verrichten. Die rechter hoort de betrokkene en het resultaat komt terug in de zaak. Zo blijft de zaak bij het gerecht waar zij thuishoort, terwijl de verklaring toch wordt afgenomen.

Een voorbeeld

In een zaak over een onderbewindstelling moet degene wiens goederen het betreft worden gehoord, maar zij is na een beroerte opgenomen in een verpleeghuis en kan de instelling niet verlaten. De rechter kan haar dan in het verpleeghuis ondervragen. Ligt dat verpleeghuis in een ander arrondissement, dan kan hij een rechter daar vragen het gesprek te voeren.

In de praktijk

Deze bepaling is vooral van belang in zaken over curatele, bewind en mentorschap en in andere zaken waarin kwetsbare mensen betrokken zijn. Wie weet dat hij of een familielid niet naar de zitting kan komen, doet er goed aan dat vroeg te melden, met een korte onderbouwing van de reden. Dan kan de rechtbank er rekening mee houden bij de planning. Het alternatief — een beslissing nemen zonder de belangrijkste betrokkene te hebben gesproken — is precies wat dit artikel wil voorkomen.