Artikel 1042a Rechtsvordering (1042a Rv)

Sommige geschillen laten zich niet uit stukken begrijpen. Een scheur in een muur, een verzakt terrein, een machine die anders klinkt dan zou moeten: dat zie je pas als je er staat. Artikel 1042a Rv geeft het scheidsgerecht daarom de bevoegdheid een plaatselijke gesteldheid op te nemen of zaken te bezichtigen, op verzoek van een partij of uit eigen beweging, tenzij partijen anders zijn overeengekomen.

In of buiten Nederland

De wet zegt er uitdrukkelijk bij dat dit ook buiten Nederland kan. Dat sluit aan bij artikel 1037 Rv, waarin staat dat de plaats van arbitrage niets afdoet aan de vrijheid om elders bijeen te komen. Een arbitrage met Amsterdam als plaats kan dus een bezichtiging van een fabriek in Polen omvatten zonder dat dat gevolgen heeft voor het karakter van de uitspraak.

Ook hier geldt dat het scheidsgerecht op grond van artikel 1039 Rv één van zijn leden kan aanwijzen om de bezichtiging te doen. Dan hoeft niet het voltallige gerecht af te reizen, wat kosten scheelt.

Partijen mogen erbij zijn

De tweede zin bevat de belangrijkste waarborg: het scheidsgerecht stelt partijen in de gelegenheid bij de plaatsopneming of bezichtiging aanwezig te zijn. Dat is geen beleefdheid maar een uitwerking van hoor en wederhoor. Wat arbiters ter plaatse waarnemen, kan hun oordeel sterk beïnvloeden; partijen moeten kunnen zien wat er wordt bekeken en kunnen aanwijzen wat zij van belang vinden.

Wordt een partij niet uitgenodigd of te laat geïnformeerd, dan ontstaat een reëel probleem. Het scheidsgerecht baseert zijn oordeel dan mede op eigen waarnemingen waarover die partij zich niet heeft kunnen uitlaten, en dat verdraagt zich slecht met artikel 1036 Rv.

Wat er wordt vastgelegd

De wet schrijft geen verslag voor, maar in de praktijk maakt het scheidsgerecht een korte vastlegging van wat is bekeken en waargenomen, en deelt het die met partijen. Zo kan iedereen reageren en blijft controleerbaar waarop de uiteindelijke beslissing steunt.

Een voorbeeld. In een geschil over de oplevering van een distributiecentrum staat de vraag centraal of de vloer voldoende vlak is. Het scheidsgerecht plant een bezichtiging, nodigt beide partijen en hun adviseurs uit en laat ter plaatse metingen zien. Wat daar wordt vastgesteld, komt in een verslag dat naar beide partijen gaat.

In de praktijk

Vraag om een bezichtiging als uw zaak zichtbaar is. Een foto laat zien wat de fotograaf koos; een bezoek laat de arbiters zelf kijken, ook naar wat u niet had gefotografeerd.

Bereid het bezoek voor: zorg voor toegang, voor iemand die de weg wijst en voor veiligheidsmiddelen als die nodig zijn. Een bezichtiging die stukloopt op een gesloten hek kost iedereen een dag.

Ga er zelf naartoe, ook als u zich laat vertegenwoordigen. U kent het object en kunt op het moment zelf aanwijzen waar het om gaat; achteraf een aanvulling sturen heeft veel minder effect.