Artikel 731 Rechtsvordering (731 Rv)

Wie recht heeft op afgifte van goederen die alleen naar hun soort zijn omschreven — duizend stenen, een vracht graan, tweehonderd liter verf — kan die goederen laten vastleggen zonder dat hij vooraf exemplaar voor exemplaar kan aanwijzen. Dit artikel lost dat praktische probleem op: de deurwaarder neemt uit de voorraad een hoeveelheid van die soort in beslag die past bij het recht van de beslaglegger, en hij mag die selectie zelf maken. Degene bij wie het beslag wordt gelegd mag daar op tijd tegenin gaan met een eigen, redelijke keuze.

Soortzaken tegenover een individueel bepaalde zaak

Bij een individueel bepaalde zaak, zoals een schilderij, een auto met een kenteken of een machine met een serienummer, staat van tevoren vast waarop het beslag komt te liggen. Bij soortzaken is dat anders: elk exemplaar uit de partij is in beginsel inwisselbaar, en alleen de soort en de hoeveelheid liggen vast. Zonder een regel als deze zou de deurwaarder aan de deur van een magazijn staan zonder te weten welke pallets hij mag aanraken.

Wie kiest en hoever die keuze gaat

Het uitgangspunt is dat de deurwaarder kiest. Hij is de ambtenaar die het beslag legt en het proces-verbaal opmaakt, en hij is degene die ter plaatse ziet wat er ligt. Zijn keuzevrijheid is wel begrensd: hij mag niet meer meenemen dan met het gestelde recht overeenkomt. Een beslaglegger die aanspraak maakt op tien ton grondstof krijgt geen beslag op de hele voorraad van vijftig ton.

• De deurwaarder kiest welke exemplaren uit de partij onder het beslag vallen.
• De hoeveelheid is begrensd door het recht waarop de beslaglegger zich beroept.

- De beslagene mag tegenkiezen, maar alleen op tijd en alleen redelijk.

Op tijd en redelijk

Op tijd betekent hier praktisch: op het moment dat de deurwaarder zijn werk doet, niet een paar dagen later als de zaken al zijn afgevoerd of onder een bewaarder liggen. Redelijk betekent dat de tegenkeuze de beslaglegger niet in een slechtere positie brengt: de aangewezen zaken moeten van dezelfde soort en van vergelijkbare hoedanigheid zijn. Wie de bodem van zijn magazijn aanbiedt en de goede partij achterhoudt, doet geen redelijke keuze en zal zien dat de selectie van de deurwaarder gewoon in stand blijft.

Een voorbeeld

Een groothandel heeft een partij tegels verkocht en geleverd gekregen, maar weigert een deel daarvan door te leveren aan de aannemer die ervoor heeft betaald. De aannemer vraagt verlof en legt beslag tot afgifte. In het magazijn liggen twintig pallets van dezelfde soort tegel; de deurwaarder legt beslag op de vijf pallets die met de order overeenkomen. Wijst de groothandel meteen vijf andere pallets van dezelfde partij aan, omdat de eerste vijf al voor een andere klant zijn ingepakt, dan is dat een redelijke keuze en verplaatst het beslag zich daarheen.

In de praktijk

Voor dit beslag is verlof nodig van de voorzieningenrechter, en in het verzoekschrift moet worden omschreven waarop beslag zal worden gelegd; artikel 734 Rv stelt die eis uitdrukkelijk. Voor de beslagene is het belangrijk om ter plaatse te reageren en zijn tegenkeuze in het proces-verbaal te laten opnemen, zodat later niet ter discussie staat wat er is aangeboden. Vindt hij dat het beslag helemaal niet had mogen worden gelegd, dan is niet de tegenkeuze maar de weg van artikel 705 Rv de aangewezen route: opheffing vragen bij de voorzieningenrechter.