Artikel 168 Rv: De contra-enquête voor het tegenbewijs

Artikel 168 Rv geeft de wederpartij het recht om ook getuigen te laten horen, en wel om tegenbewijs te leveren. Dat recht staat van rechtswege vrij: er hoeft niet om te worden gevraagd en er hoeft geen aanbod voor te worden gedaan. In de praktijk heet dit de contra-enquête. Zij vindt plaats na het verhoor van de getuigen die voor het bewijs zijn gehoord, of, als daarover overleg is geweest, meteen daarop aansluitend.

Waarom dit recht vanzelf bestaat

Wie een bewijsopdracht heeft gekregen, mag zijn getuigen laten horen. Zou de ander daar niets tegenover mogen stellen, dan zou de zaak worden beslist op één versie van het verhaal. Daarom hoeft voor tegenbewijs geen toestemming te worden gevraagd. Dat sluit aan bij artikel 151 Rv, dat tegenbewijs in het algemeen vrij laat, tenzij de wet het uitsluit.

Het verschil met het gewone bewijs zit in wat u moet bereiken. U hoeft het tegendeel niet te bewijzen; het is genoeg om de verklaringen van de andere kant zo te ontkrachten dat de feiten niet langer vaststaan. Dat is een lagere lat, en het maakt de contra-enquête vaak lonend.

Wanneer het verhoor plaatsvindt

De hoofdregel is dat plaats, dag en uur worden bepaald direct na afloop van het eerste verhoor, of op een later tijdstip. Zo weet u wat er is verklaard voordat u uw eigen getuigen kiest, en dat is precies de bedoeling: pas dan weet u wat er te weerleggen valt.

Daarnaast kan de rechter, na overleg met partijen, het tegenverhoor meteen laten aansluiten op het eerste. Dat scheelt een zittingsdag en voorkomt dat getuigen twee keer moeten komen. Het nadeel is dat u weinig tijd heeft om uw aanpak bij te stellen, dus wees terughoudend met instemmen als de verklaringen verrassend uitpakken.

Wie u laat horen

Voor de contra-enquête gelden dezelfde regels als voor het eerste verhoor. De getuige verklaart alleen over eigen waarneming, zoals artikel 163 Rv voorschrijft, ook een partij kan op grond van artikel 164 Rv als getuige optreden, en wie tot de kring van artikel 165 Rv behoort, kan zich verschonen.

Een voorbeeld

Een verhuurder moet bewijzen dat hij de huurder herhaaldelijk heeft aangesproken op overlast. Hij laat twee buren horen die dat bevestigen. De huurder hoeft daarna niet te vragen of hij ook getuigen mag laten komen: hij kan de bovenbuurman en zijn eigen bezoeker laten verklaren dat er op de genoemde avonden niets bijzonders aan de hand was. Slaagt hij erin de verklaringen van de buren te ondergraven, dan staat de overlast niet vast en is de vordering van de verhuurder in zoverre onvoldoende onderbouwd.

In de praktijk

Wacht met het definitief kiezen van uw getuigen tot u het proces-verbaal van het eerste verhoor heeft gelezen. Zoek daarin de punten waarop verklaringen van elkaar afwijken, want daar zit uw ruimte.

Roep niet meer getuigen op dan nodig. Een tegenverhoor waarin drie mensen hetzelfde algemene beeld schetsen, overtuigt minder dan één getuige die één concrete verklaring van de andere kant onderuithaalt.