Artikel 638 Rechtsvordering (638 Rv)

Als een schip in gevaar komt en er bewust offers worden gebracht om schip en lading samen te redden - lading overboord zetten, een sleepboot inschakelen, een noodhaven aanlopen - dan draagt niet alleen de partij die dat verlies leed de rekening. Die kosten worden omgeslagen over alle belanghebbenden. Dat heet avarij-grosse. Artikel 638 Rv regelt wie de berekening daarvan in gang zet.

De verplichting van de eigenaar of de rompbevrachter

Meent de eigenaar van het schip dat er sprake was van avarij-grosse, dan moet hij binnen redelijke termijn na het einde van de onderneming een dispacheur aanwijzen. De onderneming is de gemeenschappelijke reis van schip en lading, en die eindigt niet altijd op hetzelfde moment als de vaart: wordt lading onderweg gelost, dan kan het einde eerder liggen. Is het schip in rompbevrachting gegeven, dus verhuurd zonder bemanning, dan rust die plicht op de rompbevrachter. De dispacheur berekent de avarij-grosse en stelt vast wie recht heeft op vergoeding en wie moet bijdragen.

Daar hoort een tweede verplichting bij: hij moet degenen die naar zijn mening moeten bijdragen tijdig van de aanwijzing op de hoogte stellen. Zij hoeven dus niet zelf achter het bestaan van de dispache aan; zij horen het te vernemen.

Wat als er niets gebeurt

Blijft de aanwijzing uit, dan is iedereen die meent recht te hebben op een vergoeding of te zullen moeten bijdragen bevoegd de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam te verzoeken een dispacheur te benoemen. Dezelfde bevoegdheid heeft wie zich niet kan verenigen met de aangewezen dispacheur. De keuze van de eigenaar is dus geen dictaat: wie twijfelt aan de onafhankelijkheid of de geschiktheid, kan de rechter laten beslissen.

Waar de dispacheur kantoor houdt

Het derde lid regelt de plaats. Tenzij de belanghebbenden iets anders afspreken, moet de dispacheur kantoor houden in of zo dicht mogelijk bij de plaats waar de onderneming eindigde. Ligt die plaats in Nederland, dan moet hij in Nederland kantoor houden.

Dat is geen formaliteit. Bij een dispache moeten stukken worden ingebracht, ladingen worden bekeken en belanghebbenden worden gehoord. Een dispacheur ver van de plaats waar alles is gebeurd, maakt dat onnodig duur en traag.

Een voorbeeld

Tijdens een storm wordt een deel van de deklading overboord gezet om het schip drijvend te houden; het schip bereikt daarna veilig de haven. De eigenaar wijst een dispacheur aan en laat de ladingbelanghebbenden en hun verzekeraars weten wie dat is. Blijft die aanwijzing uit, dan kan een ladingbelanghebbende de voorzieningenrechter in Rotterdam vragen er een te benoemen.

In de praktijk

Voor de scheepseigenaar of rompbevrachter: laat dit niet liggen. Het is een wettelijke verplichting, en wie stilzit, krijgt de zaak alsnog opgelegd via de rechter.

Voor de ladingbelanghebbende en zijn verzekeraar is de aanwijzing het startsein. Vanaf dat moment loopt er een berekening waarin uw positie wordt bepaald. Wie het niet eens is met de persoon van de dispacheur, moet dat meteen aankaarten; artikel 639 Rv verplicht belanghebbenden bovendien mee te werken aan het onderzoek.