Artikel 474bb Rechtsvordering (474bb Rv)

Het vermogen van een schuldenaar bestaat uit meer dan spullen, banktegoeden en aandelen. Er zijn allerlei rechten met waarde waarvoor de wet geen aparte executieregeling geeft. Artikel 474bb Rv vangt die op: rechten waarvan de executie nergens anders is geregeld, en nog niet opeisbare rechten waarop derdenbeslag mogelijk is, kunnen worden uitgewonnen met overeenkomstige toepassing van de regeling voor beslag op roerende zaken. Dat geldt niet als de wet of de aard van het recht zich ertegen verzet.

Een schuldeiser met een vonnis moet zijn geld ergens kunnen halen. Zou er alleen verhaal mogelijk zijn op vermogensbestanddelen waarvoor de wetgever een uitgewerkte procedure heeft geschreven, dan zou een deel van het vermogen buiten schot blijven, alleen omdat de wetgever daar niet aan heeft gedacht. Deze bepaling voorkomt zulke gaten. Tegelijk bewaakt zij de grenzen: past de regeling niet bij het karakter van het recht, dan blijft zij buiten toepassing.

Welke regels meelopen

De executie verloopt in beginsel zoals bij roerende zaken: beslag, aankondiging, openbare verkoop, afdracht van de opbrengst aan de deurwaarder en verdeling. Het tweede lid voegt daaraan toe dat ook de bepalingen over de baten uit het beslagen goed en over het behoud van het stemrecht van overeenkomstige toepassing zijn, opnieuw met het voorbehoud dat de aard van het recht anders kan meebrengen. Opbrengsten die het recht intussen genereert vallen dus mee onder het beslag, terwijl zeggenschapsrechten bij degene bij wie beslag ligt blijven.

Een extra formaliteit bij rechten tegenover een derde

Veel rechten zijn niet iets wat je in je hand houdt, maar iets wat je tegenover een ander kunt uitoefenen. Voor die gevallen eist het derde lid dat het beslagexploot ook aan die derde wordt betekend. Zonder die betekening is er geen beslag. Dat is niet meer dan redelijk: de derde moet weten dat hij te maken heeft met een beslag, zodat hij niet zonder het te weten meewerkt aan iets wat het beslag doorkruist.

De rem: onredelijke benadeling

Het vierde lid bevat de belangrijkste waarborg. Wordt bij de executie van een nog niet opeisbaar recht de geëxecuteerde of een andere belanghebbende onredelijk benadeeld, dan beveelt de voorzieningenrechter op vordering van die benadeelde dat de executie wordt gestaakt. Dat is geen vrijblijvende bevoegdheid: staat de onredelijke benadeling vast, dan volgt het bevel.

• Waarom juist bij niet opeisbare rechten. Een recht dat pas later opeisbaar wordt, brengt bij gedwongen verkoop nu vaak een fractie op van wat het straks waard is. De schuld daalt dan nauwelijks, terwijl de schuldenaar iets waardevols kwijt is.
• Wie kan optreden. Niet alleen degene bij wie beslag ligt, maar ook een andere belanghebbende die door de executie in de knel komt.

- Waar u moet zijn. Bij de voorzieningenrechter, met een vordering tot staking van de executie; dat is de weg van het kort geding.

Een voorbeeld

Iemand heeft recht op een uitkering uit een regeling die pas over enkele jaren tot uitbetaling komt. Een schuldeiser wil dat recht nu laten veilen. Op een executieveiling zou het voor een schijntje weggaan, terwijl de schuldenaar zijn hele aanspraak kwijt is. Dat is een klassiek geval om aan de voorzieningenrechter voor te leggen met het verzoek de executie te staken.

In de praktijk

Voor schuldeisers is dit artikel een breekijzer waar geen andere regeling past; voor schuldenaren is het vooral het vierde lid dat telt. Krijgt u te maken met een executie van een recht dat nu nog niets oplevert maar later wel, wacht dan niet af tot de verkoop is geweest, want daarna valt er weinig meer terug te draaien. Onderbouw concreet wat het recht straks waard is en wat het nu bij gedwongen verkoop zou opbrengen: op dat verschil komt het aan.