Artikel 580 Rechtsvordering (580 Rv)

Als het schip is verkocht en de koopprijs binnen is, moet dat geld nog worden verdeeld. Dit artikel wijst aan hoe dat gebeurt. Het hoofdspoor loopt via de artikelen 551 en 552 Rv, de bepalingen voor de verdeling na een executoriale verkoop ten overstaan van een notaris, met één afwijking: langs die weg wordt een gerechtelijke rangregeling verzocht aan de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam. Is het schip verkocht op de manier waarop andere roerende zaken worden verkocht, dan geldt de verdelingsregeling die bij dat soort executies hoort, en wordt het verzoek gericht aan de voorzieningenrechter van de rechtbank in wier gebied de executie zich hoofdzakelijk heeft afgespeeld.

Wanneer een rangregeling nodig is

Of een rangregeling moet volgen, wordt niet bepaald door de vraag of iedereen uit de opbrengst kan worden betaald. Beslissend is of een andere schuldeiser beslag heeft gelegd op het schip of op de koopprijs, en of er door de executie een beperkt recht vervalt, bij een schip vooral een hypotheek. Is geen van beide het geval, dan keert de notaris rechtstreeks uit aan de executant en gaat het overschot naar de geëxecuteerde. Doet een van beide zich wel voor, dan stort hij de netto-opbrengst bij een bewaarder en volgt de gerechtelijke rangregeling: de procedure waarin wordt vastgesteld wie in welke volgorde en voor welk bedrag uit de opbrengst wordt voldaan. Worden de betrokkenen het vóór de betaaldag onderling eens over de verdeling, dan blijft die storting achterwege. Dit alles geldt wanneer een ander dan de hypotheekhouder de executie doorzet. Verkoopt de hypotheekhouder zelf — bij schepen een veelvoorkomend geval — dan schuift artikel 551 Rv zichzelf opzij en wordt de opbrengst afgewikkeld volgens artikel 3:270 BW.

Waarom altijd Rotterdam

Bij een schip kan de verkoop overal in het land hebben plaatsgevonden en kunnen belanghebbenden uit meerdere landen komen. Door de rangregeling voor deze groep schepen bij de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam onder te brengen, is er één plek waar die zaken samenkomen. Dat voorkomt verspreide en tegenstrijdige beslissingen en sluit aan bij de keuze die de wet ook elders in deze titel voor Rotterdam maakt. Voor het schip dat als roerende zaak is verkocht geldt die bundeling niet: daar bepaalt de plaats van de executie welke voorzieningenrechter het verzoek behandelt.

De volgorde is niet 'wie het eerst komt'

Wie als eerste beslag legde, krijgt niet automatisch als eerste zijn geld. De rangorde volgt uit het materiële recht: een hypotheekhouder en houders van bijzondere voorrechten gaan voor, en pas daarna komen de gewone schuldeisers aan de beurt, die onderling in beginsel naar evenredigheid delen. Ook de kosten van de executie worden vooraf uit de opbrengst voldaan. Voor de schuldeiser die de executie in gang zette, kan dat betekenen dat hij veel werk heeft verzet voor een klein deel van de opbrengst.

Een voorbeeld. Een binnenschip wordt geveild en brengt minder op dan de som van alle vorderingen. Er zijn twee beslagleggers, een bank met een hypotheek en een reparatiebedrijf. Zij komen er samen niet uit. Een van hen verzoekt de voorzieningenrechter van de rechtbank Rotterdam om een rangregeling. In die procedure wordt vastgesteld wie welke aanspraak heeft en in welke volgorde er wordt betaald.

In de praktijk

Voor schuldeisers is dit het moment om hun vordering goed onderbouwd in te dienen en te laten zien waarop hun voorrang berust; wie zich niet meldt, kan buiten de verdeling vallen. Voor de geëxecuteerde is van belang dat een eventueel overschot na voldoening van alle schuldeisers en kosten aan hem toekomt. En voor iedereen geldt dat de discussie over de hoogte van de vorderingen in de rangregeling thuishoort en niet meer bij de verkoop zelf, die op dat moment al achter de rug is.