Artikel 809 Rechtsvordering (809 Rv)

Het horen van minderjarigen en van andere kwetsbare betrokkenen

In zaken betreffende minderjarigen, uitgezonderd die welke het levensonderhoud van een minderjarige betreffen die de leeftijd van zestien jaren nog niet heeft bereikt, beslist de rechter niet dan na de minderjarige van twaalf jaren of ouder in de gelegenheid te hebben gesteld hem zijn mening kenbaar te maken, tenzij het naar het oordeel van de rechter een zaak van kennelijk ondergeschikt belang betreft. De rechter kan minderjarigen die de leeftijd van twaalf jaren nog niet hebben bereikt, in de gelegenheid stellen hem hun mening kenbaar te maken op een door hem te bepalen wijze. Hetzelfde geldt in zaken betreffende het levensonderhoud van minderjarigen die de leeftijd van zestien jaren nog niet hebben bereikt.
In zaken betreffende curatele, onderbewindstelling en mentorschap is de eerste volzin van het eerste lid van overeenkomstige toepassing ten aanzien van de onder curatele te stellen of gestelde persoon, ten aanzien van degene wiens goederen het betreft alsmede ten aanzien van de persoon ten behoeve van wie mentorschap is verzocht of is ingesteld.
Indien de gelegenheid waarop de minderjarige zijn mening kenbaar kan maken niet kan worden afgewacht zonder onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige, kan de rechter de beschikkingen tot voorlopige ondertoezichtstelling van een minderjarige en tot machtiging van de gecertificeerde instelling, bedoeld in artikel 1.1 van de Jeugdwet om een minderjarige uit huis te plaatsen, een beschikking met betrekking tot de voorlopige voogdij alsmede een beschikking als bedoeld in artikel 265i, tweede lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek geven zonder toepassing van het eerste lid. Deze beschikkingen verliezen haar kracht na verloop van twee weken, tenzij de minderjarige binnen deze termijn in de gelegenheid is gesteld zijn mening kenbaar te maken.
Indien de minderjarige van de in het eerste en derde lid bedoelde gelegenheid geen gebruik heeft gemaakt, kan de rechter een nadere dag bepalen, waarop hij voor hem gebracht zal worden. Verschijnt de minderjarige alsdan wederom niet, dan kan de zaak zonder hem worden behandeld.

Toelichting

Kinderen zijn geen onderwerp van een procedure maar mensen met een eigen mening. Dit artikel zorgt ervoor dat die mening ook wordt gehoord. In zaken over minderjarigen beslist de rechter niet voordat een kind van twaalf jaar of ouder in de gelegenheid is gesteld zijn mening kenbaar te maken, en voor jongere kinderen kan hij die gelegenheid ook bieden.

Vanaf twaalf jaar: gelegenheid geven is verplicht

Voor kinderen van twaalf jaar en ouder is het geen keuze van de rechter. Er moet een gelegenheid komen, tenzij het naar zijn oordeel gaat om een zaak van kennelijk ondergeschikt belang. Belangrijk is het woord gelegenheid: het kind krijgt de kans, maar niemand kan het dwingen iets te zeggen. Wie liever zwijgt, hoeft niets te zeggen — en dat mag niet tegen hem worden gebruikt. Komen kan de rechter wel verlangen: hij kan een nadere dag bepalen waarop het kind voor hem wordt gebracht.

Jongere kinderen en zaken over levensonderhoud

Kinderen die nog geen twaalf zijn, kan de rechter in de gelegenheid stellen hun mening te geven op een manier die hij zelf bepaalt. Dat kan een gesprek zijn, maar ook iets wat beter bij de leeftijd past. Dezelfde mogelijkheid geldt in zaken over het levensonderhoud van kinderen die de leeftijd van zestien jaar nog niet hebben bereikt.

Twaalf jaar of ouder: gelegenheid geven is verplicht, behalve bij kennelijk ondergeschikt belang.
Jonger dan twaalf: de rechter kan die gelegenheid bieden, op een door hem te bepalen wijze.

- Spreken is nooit verplicht: het kind beslist zelf of het iets zegt.

Ook bij curatele, bewind en mentorschap

Het tweede lid trekt dezelfde lijn door naar volwassenen in een kwetsbare positie. Gaat het om curatele, onderbewindstelling of mentorschap, dan geldt de verplichting om gelegenheid te geven tot het geven van een mening ten aanzien van degene om wie het gaat: de persoon die onder curatele staat of wordt gesteld, degene wiens goederen het betreft, of degene voor wie mentorschap wordt gevraagd of is ingesteld. Ook hier is het uitgangspunt dat er niet over iemand wordt beslist zonder dat hij zelf aan het woord is geweest.

Spoed en de grens van twee weken

Soms kan het gesprek niet worden afgewacht. Bij een voorlopige ondertoezichtstelling, een machtiging tot uithuisplaatsing of een beslissing over voorlopige voogdij mag de rechter beslissen zonder het kind eerst te hebben gehoord, maar alleen als wachten onmiddellijk en ernstig gevaar voor de minderjarige zou opleveren. Zo'n beschikking verliest na twee weken haar kracht, tenzij het kind binnen die termijn alsnog in de gelegenheid is gesteld zijn mening te geven.

Als het kind niet komt

Maakt een kind geen gebruik van de gelegenheid, dan kan de rechter een nadere dag bepalen waarop het alsnog voor hem wordt gebracht. Komt het dan opnieuw niet, dan kan de zaak zonder het kind worden behandeld. Een tweede gelegenheid is dus een mogelijkheid voor de rechter en geen verplichting: hij kan het kind nog één keer uitnodigen, maar hij mag de zaak ook zonder die tweede ronde afmaken.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Kan een minderjarige zelf procederen?

Hoge Raad · 2014-12-05 · ECLI:NL:HR:2014:3535

In deze zaak ging het over de positie van minderjarigen in een jeugdbeschermingsprocedure en over hun toegang tot de processtukken. De Hoge Raad wees erop dat een minderjarige die vindt dat zijn wettelijk vertegenwoordiger zijn belangen onvoldoende behartigt, de rechter kan verzoeken een bijzondere curator te benoemen. Daarmee is deze bepaling de aangewezen weg waarlangs een kind alsnog een eigen stem in de procedure kan krijgen.
Waarom lijfelijke aanwezigheid hier telt

Hoge Raad · 2025-06-13 · ECLI:NL:HR:2025:902

Een deel van de belanghebbenden, waaronder de persoon voor wie bewind en mentorschap werden verzocht, nam via een videoverbinding aan de zitting deel. De Hoge Raad overweegt dat de rechter zich bij zo'n verzoek een oordeel moet vormen over de toestand van de betrokkene en dat diens lijfelijke aanwezigheid daarvoor van bijzonder belang is. Dat belang blijkt ook uit deze bepaling, die het mogelijk maakt iemand die in Nederland verblijft maar niet naar het gerechtsgebouw kan komen, op zijn verblijfplaats te ondervragen. Wie bezwaar maakt tegen deelname op afstand, mag daarom een deugdelijke motivering verwachten.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst