Artikel 102 Rv: De bevoegde rechter bij een onrechtmatige daad

Wie schade lijdt door het handelen van een ander zonder dat daar een contract tussen zit, kan naar de rechter van de plaats waar dat gebeurde. Dit artikel voegt die rechter toe aan de gewone mogelijkheid om te dagvaarden waar de aangesprokene woont. De eiser mag kiezen.

Waar gaat het over

Een onrechtmatige daad is kort gezegd een gedraging waarmee iemand een ander schade toebrengt terwijl dat hem is aan te rekenen: een aanrijding, een bouwfout die het naastgelegen pand beschadigt, een publicatie die iemands goede naam schaadt, een lek waardoor gegevens op straat komen te liggen. De inhoudelijke voorwaarden staan in het Burgerlijk Wetboek; dit artikel gaat alleen over de vraag welke rechter zich erover buigt.

De plaats van het schadebrengende feit

Bevoegd is mede de rechter binnen wiens gebied het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan. Daaronder valt niet alleen de plek van de gebeurtenis waardoor de schade is veroorzaakt, maar ook de plek waar die schade is ingetreden. Meestal gaat het om dezelfde plaats en is zij eenvoudig aan te wijzen: de kruising waar de aanrijding gebeurde, het perceel waar werd gegraven, het pand waar de brand ontstond.

Liggen de handeling en de schade niet in hetzelfde gebied, dan levert dat geen probleem op maar een keuze: de rechter van elk van beide plaatsen is dan mede bevoegd en de eiser bepaalt waar hij aanbrengt. Schrijf in de dagvaarding wel uit op welk van de twee aanknopingspunten u zich beroept, zodat de bevoegdheid niet halverwege alsnog ter discussie komt.

Waarom deze extra rechter

• Het bewijs ligt er: getuigen, een plaatselijke deskundige, de situatie ter plaatse. Een rechter in dat gebied kan zo nodig een plaatsopneming gelasten.
• Praktisch voor de benadeelde, die vaak in de buurt woont van waar het gebeurde.
• Bundeling: als één gebeurtenis meer mensen schade heeft berokkend, kunnen hun zaken bij dezelfde rechter terechtkomen.

Een voorbeeld. Tijdens sloopwerk in Breda scheurt de gevel van het buurpand. De eigenaar van dat pand wil de sloper aanspreken, die in Enschede is gevestigd. Hij kan kiezen: de rechter in het gebied van de sloper, of die van de plaats waar het werk plaatsvond en de schade is ontstaan. Het laatste ligt voor de hand, al was het maar omdat de schade daar bekeken kan worden.

Waar u op moet letten

Deze bepaling gaat over verbintenissen uit onrechtmatige daad en niet over vorderingen uit een overeenkomst. Loopt tussen partijen ook een contract, dan is soms lastig te zeggen op welke grondslag u procedeert. Baseert u uw vordering op beide, dan kunt u dat in de dagvaarding uitschrijven en toelichten waarom deze rechter voor het geheel bevoegd is.

In de praktijk

Voor de benadeelde is dit een nuttige keuzemogelijkheid, vooral wanneer de veroorzaker ver weg is gevestigd. Voor de aangesproken partij betekent het dat zij zich kan moeten verweren in een gebied waar zij niet gevestigd is, maar wel op de plaats waar zij zelf actief is geweest. Kies bewust: het maakt verschil voor reistijd, voor de mogelijkheid om de situatie ter plaatse te laten bekijken en voor het tempo waarin een zaak wordt behandeld.