Artikel 596 Rechtsvordering (596 Rv)

Artikel 596 Rv regelt waar de schuldenaar terechtkomt nadat de deurwaarder hem in gijzeling heeft gesteld: in een huis van bewaring. Er is dus geen aparte, civiele plaats van insluiting. De schuldenaar wordt ondergebracht in een reguliere overheidsinrichting, met een directeur die de wet in de artikelen erna eigen taken geeft.

Een civiele maatregel in een overheidsinrichting

De gijzeling is en blijft een burgerrechtelijk dwangmiddel. Er is geen strafbaar feit vastgesteld en er is geen straf opgelegd; de vrijheidsbeneming dient uitsluitend om de schuldenaar te bewegen alsnog na te komen. Dat de insluiting plaatsvindt in een huis van bewaring zegt dus niets over de aard van de zaak, alleen iets over de plaats waar zij wordt uitgevoerd.

Dat onderscheid heeft praktische gevolgen. De kosten van het verblijf komen niet voor rekening van de overheid: artikel 597 Rv legt op de schuldeiser de plicht om telkens voor dertig dagen een bedrag voor het onderhoud van de schuldenaar voor te schieten. Wie de gijzeling wil, betaalt dus ook mee aan de uitvoering ervan.

Wat er bij de insluiting moet gebeuren

De overbrenging staat niet op zichzelf. De deurwaarder maakt op grond van artikel 598 Rv een akte op van de aanhouding en de insluiting, met daarin onder meer de uitspraak waarop alles berust en de gegevens van beide partijen. Die akte en een afschrift van de uitspraak moeten volgens artikel 599 Rv bij de directeur worden ingeleverd; ontbreken ze, dan weigert de directeur de schuldenaar op te nemen.

Zo is elke stap aan een stuk gekoppeld: de uitspraak wordt betekend voordat de schuldenaar kan worden aangehouden, en de directeur neemt hem alleen op als de akte en het afschrift van de uitspraak zijn ingeleverd. Achteraf is daardoor na te gaan op grond waarvan de schuldenaar is ingesloten.

Hoe lang het duurt en hoe het eindigt

De gijzeling loopt niet door zolang de schuldeiser dat wil. Artikel 589 Rv begrenst de duur voor dezelfde verplichting tot ten hoogste een jaar, en artikel 600 Rv somt de gevallen op waarin de schuldenaar wordt ontslagen: onder meer als hij alsnog nakomt, als hij niet kan nakomen, als de gijzeling zijn leven in gevaar brengt of als een lichter dwangmiddel alsnog volstaat. Ook de directeur zelf kan tot ontslag overgaan als de schuldeiser het voorschot laat liggen.

Een voorbeeld

Een schuldenaar wordt op een dinsdagmiddag door de deurwaarder aangehouden. De deurwaarder brengt hem rechtstreeks over naar een huis van bewaring en levert daar de akte van aanhouding en insluiting in, samen met een afschrift van de uitspraak. De directeur controleert de stukken en neemt de schuldenaar op. Vanaf dat moment ligt de dagelijkse verantwoordelijkheid bij de directeur van die inrichting.

In de praktijk

Voor de schuldeiser betekent dit dat lijfsdwang kosten meebrengt: hij moet vooruitbetalen en dat elke dertig dagen opnieuw.

Voor de schuldenaar en zijn familie is het belangrijkste dat de insluiting formeel is vastgelegd en dat er een adres en een dossier zijn. Wie meent dat de gijzeling niet had mogen plaatsvinden of niet mag voortduren, kan zich tot de rechter wenden; artikel 600 Rv geeft de gronden waarop ontslag uit de gijzeling volgt.