Artikel 36 Rechtsvordering (36 Rv)

Een zaak moet worden beoordeeld door een rechter die er onbevangen in staat. Twijfelt een partij daaraan, dan biedt dit artikel het instrument: zij kan elk van de rechters die haar zaak behandelen wraken. Er hoeft niet te worden bewezen dat de rechter werkelijk partijdig is; genoeg is dat er feiten of omstandigheden zijn waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden.

Waar het om gaat

Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad moet een rechter uit hoofde van zijn aanstelling worden vermoed onpartijdig te zijn, tenzij zich uitzonderlijke omstandigheden voordoen die een zwaarwegende aanwijzing opleveren voor het oordeel dat hij jegens een procespartij vooringenomenheid koestert, althans dat de bij die partij bestaande vrees daarvoor objectief gerechtvaardigd is. Het verzoek moet daarom concreet aangeven welke feiten of omstandigheden het draagt. Denk aan situaties als de volgende.

• Een persoonlijke band. De rechter is familie van een partij, kent haar goed of heeft zakelijke betrekkingen met haar.
• Eerdere betrokkenheid. De rechter heeft eerder in een andere hoedanigheid met de zaak of de partijen te maken gehad.

- Uitlatingen. De rechter heeft zich zo uitgelaten dat daaruit een vaststaand oordeel over de uitkomst spreekt.

Wat geen grond is

Wraking ziet op de persoon van de rechter en zijn verhouding tot de zaak, niet op de juistheid van zijn beslissingen. Dat een rechter een beslissing neemt die voor een partij ongunstig uitpakt, is op zichzelf geen feit of omstandigheid waardoor de onpartijdigheid schade lijdt. Wie het met de inhoud van een beslissing oneens is, kan daartegen opkomen met de gewone rechtsmiddelen. Bij misbruik van het wrakingsmiddel kan de wrakingskamer op grond van artikel 39 Rv bepalen dat een volgend verzoek niet in behandeling wordt genomen.

Wie kan worden gewraakt

Het gaat om de rechters die de zaak behandelen. Bij een meervoudige kamer kan het verzoek zich richten op één van hen of op meer. Voor de griffier geldt deze regeling niet. Naast de wraking op verzoek van een partij bestaat het spiegelbeeld: op grond van artikel 40 Rv kan een rechter zelf vragen zich te mogen verschonen als hij vindt dat hij de zaak beter niet kan doen.

Een voorbeeld

Tijdens de mondelinge behandeling blijkt dat de rechter tot voor kort werkzaam was bij het kantoor dat de wederpartij bijstaat en dat hij daar aan een verwante zaak heeft gewerkt. Dat is een omstandigheid die begrijpelijke twijfel kan oproepen, ongeacht of de rechter zelf meent onbevangen te zijn. Of zo'n omstandigheid het verzoek draagt, beoordeelt de wrakingskamer aan de hand van alle feiten samen, zoals de aard van de eerdere werkzaamheden en hoe lang geleden die waren.

In de praktijk

Een wrakingsverzoek legt de behandeling van de zaak stil totdat de wrakingskamer heeft beslist. Ga daarom eerst na of de bezwaren werkelijk de onpartijdigheid van de rechter betreffen of de inhoud van een beslissing. Gaat het om onpartijdigheid, dan is tijdig handelen nodig: artikel 37 Rv verlangt dat u het verzoek doet zodra de feiten u bekend zijn, en wachten kan u de mogelijkheid kosten.