Artikel 154 Rechtsvordering (154 Rv)

Artikel 154 Rv gaat over de gerechtelijke erkentenis: het uitdrukkelijk erkennen, in een lopend geding, van de waarheid van een of meer stellingen van de wederpartij. Wie dat doet, haalt dat punt uit de discussie. Terugkomen op zo'n erkenning kan maar in twee gevallen: als aannemelijk is dat zij op een dwaling berustte, of dat zij niet in vrijheid is afgelegd.

Wanneer is er sprake van erkennen

Er zijn drie eisen. De erkenning moet in een aanhangig geding worden gedaan, dus in de procedure zelf: in een processtuk of op de zitting, waar zij wordt vastgelegd in het proces-verbaal als dat wordt opgemaakt — een verslag dat de rechter ondertekent en waarvan de griffier partijen een afschrift stuurt. Zij moet uitdrukkelijk zijn; uit zwijgen of uit een ontwijkend antwoord volgt geen erkentenis. En zij moet betrekking hebben op wat de wederpartij feitelijk aanvoert, niet op de juridische conclusie die daaraan wordt verbonden.

Dat laatste onderscheid wordt makkelijk over het hoofd gezien. U kunt erkennen dat u een brief heeft ontvangen zonder te erkennen dat u daardoor in verzuim bent geraakt. Feiten erkent u, gevolgtrekkingen laat u aan de rechter.

Het verschil met niet betwisten

Een gerechtelijke erkentenis is iets anders dan het onvoldoende betwisten uit artikel 149 Rv, al lijkt het gevolg op het eerste gezicht hetzelfde. Bij onvoldoende betwisten wordt het feit als vaststaand aangenomen omdat u er te weinig tegenin bracht. Bij een erkentenis heeft u er zelf actief over verklaard, en dat bindt u sterker: een stelling die u eerder liet passeren, kunt u in de loop van de procedure vaak nog aanvullen of alsnog tegenspreken, maar een erkentenis raakt u alleen kwijt langs de smalle weg van het tweede lid.

Terugkomen op een erkentenis

Herroepen kan alleen als aannemelijk is dat de erkentenis door dwaling of niet in vrijheid is afgelegd. Dwaling wil zeggen dat u een verkeerde voorstelling van zaken had toen u erkende, bijvoorbeeld omdat een stuk pas later opdook. Niet in vrijheid wil zeggen dat er ontoelaatbare druk op u is uitgeoefend. Spijt, voortschrijdend inzicht of een gewijzigde procestactiek zijn geen grond, ook niet als de erkenning achteraf ongelukkig uitpakt. En wie aan een van beide gronden voldoet, is er nog niet: wordt er pas zo laat op teruggekomen dat de tegenpartij daar onevenredig door wordt benadeeld of de zaak onredelijk vertraging oploopt, dan kan de rechter de herroeping alsnog buiten beschouwing laten; een ordelijk verloop van de procedure gaat dan voor.

Een voorbeeld

Op een zitting bevestigt een gedaagde desgevraagd dat de gefactureerde werkzaamheden zijn uitgevoerd. Later ontdekt hij dat een deel daarvan nooit is verricht. Wil hij op zijn verklaring terugkomen, dan zal hij aannemelijk moeten maken dat hij zich vergiste op het moment dat hij erkende, bijvoorbeeld doordat hij pas daarna over de urenstaten kon beschikken. Lukt dat niet, dan blijft de erkenning staan en is dat onderdeel van de zaak beslist.

In de praktijk

Wees op een zitting dus precies. Antwoord op de vraag die wordt gesteld, erken niet meer dan u zeker weet, en zeg gerust dat u iets niet uit uw hoofd weet en het wilt nazoeken. Meegaandheid uit beleefdheid kan u een heel verweer kosten.

Vraag na afloop of het proces-verbaal juist weergeeft wat u heeft gezegd, en laat een onjuistheid meteen corrigeren. Wat daar staat, is later moeilijk recht te zetten.