Partijen zijn verplicht de voor de beslissing van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aan te voeren. Wordt deze verplichting niet nageleefd, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht.
←
Terug 20 · Het tegengaan van onredelijke vertraging
Verder 22 · Het bevel om stellingen toe te lichten of stukken over te leggen
→
Artikel 21 Rv: De plicht om de feiten volledig en naar waarheid aan te voeren
De plicht om de feiten volledig en naar waarheid aan te voeren
Wettekst
Toelichting
Procederen is geen spel waarin het is toegestaan de rechter op het verkeerde been te zetten. Partijen zijn verplicht de feiten die voor de beslissing van belang zijn volledig en naar waarheid aan te voeren. Het gaat dus om twee dingen tegelijk: niet liegen, en niet verzwijgen. Wie een feit weglaat dat zijn eigen verhaal ondergraaft, schendt deze plicht net zo goed als wie iets verzint. Houdt een partij zich er niet aan, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht.
Waarop de plicht ziet
De verplichting geldt voor feiten, niet voor de juridische kant van de zaak. U hoeft de rechter niet te wijzen op wetsartikelen die tegen u pleiten, en u mag uw eigen standpunt zo sterk mogelijk verwoorden. Maar de feitelijke onderbouwing moet kloppen en moet compleet zijn op de punten die ertoe doen.
- Volledig. Ook feiten die ongunstig zijn voor uw eigen standpunt horen erbij als zij voor de beslissing van belang zijn.
- Naar waarheid. Een onjuiste voorstelling van zaken, ook door weglaten of door een sterk gekleurde weergave, valt eronder.
- Van belang. Het gaat om wat voor de beslissing uitmaakt, niet om elk detail uit het dossier.
De sanctie is open geformuleerd
De wet noemt geen vaste straf. De rechter mag de gevolgtrekking maken die hij geraden acht, en dat geeft hem een ruime keuze. Hij kan de betwiste stelling van de andere partij als vaststaand aannemen, hij kan de partij die zweeg met de bewijslast opzadelen, hij kan de proceskosten anders verdelen, en hij kan een vordering afwijzen omdat zij op een onjuiste voorstelling van zaken berust. De reactie moet wel in verhouding staan tot wat er is misgegaan.
Waarom de regel zo streng is
De rechter kan niet zelf op onderzoek uit. Hij baseert zich op wat partijen hem vertellen en op de stukken die zij overleggen. Ontbreekt daaraan een cruciaal stuk van de werkelijkheid, dan is de uitspraak wel juist gemotiveerd maar toch onjuist. De waarheidsplicht is de tegenhanger van dat systeem: omdat de rechter afhankelijk is van partijen, mogen partijen hem niet misleiden. Zij hangt daarmee samen met artikel 22 Rv, waarin de rechter kan bevelen bepaalde stellingen toe te lichten of stukken over te leggen.
Een voorbeeld
Iemand vordert betaling van een factuur en zegt niets over een deelbetaling die hij al heeft ontvangen. Komt dat later uit een bankafschrift van de wederpartij naar voren, dan gaat het niet alleen om de aftrek van dat bedrag. De rechter kan ook oordelen dat de geloofwaardigheid van de rest van het verhaal is aangetast en dat de kosten van de nodeloze discussie voor rekening van de eiser komen.
In de praktijk
Zet ongunstige feiten liever zelf in uw processtuk, met uw uitleg erbij, dan dat de wederpartij ze aandraagt. Dat is niet alleen verplicht, het werkt ook beter: een verhaal dat compleet is, is geloofwaardiger dan een verhaal waar een gat in blijkt te zitten.
Betrapt u de wederpartij op een onjuiste of onvolledige voorstelling van zaken, wijs daar dan uitdrukkelijk op en onderbouw het met stukken. Vraag de rechter er vervolgens concreet een gevolg aan te verbinden, want zonder zo'n verzoek blijft het vaak bij een opmerking in de marge.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Geldt de waarheidsplicht ook bij verzoekschriften?
In een alimentatiezaak vond het hof dat beide partijen onvoldoende inzicht hadden gegeven in hun draagkracht en verbond daaraan de gevolgtrekking dat ieder de helft van de kosten van de kinderen moest dragen. De Hoge Raad verwerpt het betoog dat art. 21 Rv niet voor verzoekschriftprocedures geldt: de plicht om de voor de beslissing belangrijke feiten volledig en naar waarheid aan te voeren geldt voor alle in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering geregelde procedures. Is daaraan niet voldaan, dan mag de rechter daaraan de gevolgen verbinden die hij geraden acht, ook ambtshalve.
-
Bewijsronde verspelen door onwaarheid
In een schadestaatprocedure over overtreding van een non-concurrentiebeding had een partij onder ede onjuist verklaard over zijn betrokkenheid bij een concurrerende onderneming. Het hof weigerde hem daarom nog een bewijsronde. De Hoge Raad herhaalt de regel van art. 21 Rv en oordeelt dat het antwoord op de vraag of aan de waarheidsplicht is voldaan en de keuze van de sanctie zijn voorbehouden aan de feitenrechter; in cassatie kan alleen de begrijpelijkheid worden getoetst. Het hof mocht aan de schending de gevolgtrekking verbinden dat geen nieuwe bewijslevering werd toegestaan.
-
Hoe zwaar mag de sanctie zijn?
Eisers hadden in eerste aanleg bewust relevante informatie achtergehouden; de rechtbank wees hun vorderingen daarom af en het hof bekrachtigde dat. De Hoge Raad oordeelt dat het hof heeft gedaan wat het moest doen: beoordelen welke gevolgtrekking in hoger beroep geraden is, gelet op de aard en de ernst van de schending van de waarheids- en volledigheidsplicht en de overige omstandigheden. Het ontzeggen van de vordering kan dus een toelaatbare sanctie zijn, naast lichtere, en de herstelfunctie van het hoger beroep (de mogelijkheid fouten uit de eerste ronde te repareren) staat daaraan niet zonder meer in de weg.
-
Telt het inkomen van de nieuwe partner mee?
In een kinderalimentatiezaak ontbraken gegevens die nodig waren om de draagkracht van een andere onderhoudsplichtige vast te stellen. De Hoge Raad oordeelt dat de rechter die draagkracht dan mag schatten op basis van wat hij wel heeft, en dat het hem daarbij, gelet op de art. 21 en 22 Rv, vrijstaat rekening te houden met het feit dat de gegevens niet zijn verstrekt en met de eventuele verklaring daarvoor. Zo werkt de waarheids- en volledigheidsplicht door in de waardering van wat wel bekend is.
-
Openlegging van boeken is geen recht van partijen
Het hof had geen nadelige gevolgen verbonden aan de houding van partijen die gevraagde inlichtingen en stukken niet gaven. De Hoge Raad oordeelt dat het de rechter vrijstaat aan het niet nakomen van de verplichtingen uit de art. 21 en 22 Rv de gevolgen te verbinden die hij geraden acht. Dat is dus een bevoegdheid: in cassatie kan niet met vrucht worden geklaagd dat de rechter er geen gebruik van heeft gemaakt, zeker niet als dat pas voor het eerst in cassatie wordt bepleit.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.