Artikel 1046 Rechtsvordering (1046 Rv)

Het komt voor dat twee arbitrages over dezelfde feiten lopen, met verschillende scheidsgerechten. Denk aan de koper van een onderneming die de verkoper aanspreekt over een onjuiste garantie, terwijl de verkoper op zijn beurt in een andere arbitrage zijn adviseur aanspreekt over precies die garantie. Twee scheidsgerechten kunnen dan tot uitspraken komen die niet naast elkaar kunnen bestaan. Artikel 1046 Rv biedt daarvoor de oplossing: een partij kan vragen die gedingen samen te voegen, zodat één scheidsgerecht alles in samenhang behandelt.

Bij wie u het verzoek indient

De wet noemt in de eerste plaats een derde die de partijen zelf daarvoor hebben aangewezen. Wie dat is, volgt dus uit wat partijen zijn overeengekomen. Die aangewezen derde kan ook samenvoeging gelasten met een geding dat buiten Nederland loopt.

Hebben de partijen niemand aangewezen, dan is er een terugvaloptie: de voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam. Zijn bevoegdheid is beperkter. Hij kan alleen twee arbitrages samenvoegen die allebei in Nederland aanhangig zijn. In beide gevallen geldt dat partijen samenvoeging kunnen uitsluiten; hebben zij dat gedaan, dan houdt het op.

Waarop wordt getoetst

Samenvoeging is geen automatisme. De wet stelt twee eisen die allebei moeten zijn vervuld; wordt aan één ervan niet voldaan, dan blijft samenvoeging achterwege. En ook wanneer aan beide is voldaan, bestaat er geen aanspraak op: het derde lid laat het aan de aangewezen derde of de voorzieningenrechter om het verzoek toe te wijzen of af te wijzen. De twee eisen zijn:

• Geen onredelijke vertraging. Daarbij telt mee hoe ver elk van de gedingen al is gevorderd. Een zaak die op het punt staat te worden afgerond, laat zich slecht koppelen aan een zaak die net begint.

- Een zo nauwe band tussen de zaken dat een goede rechtsbedeling vraagt om gelijktijdige behandeling en berechting, juist om te voorkomen dat er beslissingen komen die niet met elkaar te rijmen zijn.

Hoe de beslissing tot stand komt

Voordat de aangewezen derde of de voorzieningenrechter beslist, worden alle partijen gehoord en, als zij al benoemd zijn, ook de arbiters. Het verzoek wordt daarna toegewezen of afgewezen. De beslissing gaat schriftelijk naar alle partijen en naar de betrokken scheidsgerechten, zodat die weten waar zij aan toe zijn.

Wie de zaak daarna behandelt

Wordt samenvoeging bevolen, dan moeten de partijen samen een arbiter of arbiters benoemen — altijd een oneven aantal, zodat er een meerderheid kan worden gevormd — en samen bepalen welke regels op het gecombineerde geding gelden. Komen zij daar binnen de gestelde termijn niet uit, dan doet de aangewezen derde of de voorzieningenrechter het voor hen, op verzoek van de partij die daarom vraagt. Voor die benoeming geldt dezelfde regel als bij de benoeming van een arbiter door de voorzieningenrechter in artikel 1027 Rv, vierde lid. Het vierde lid van artikel 1046 Rv bepaalt verder dat de derde of de voorzieningenrechter zo nodig de beloning vaststelt van arbiters die als gevolg van de samenvoeging van hun opdracht worden ontheven.

In de praktijk

Of partijen een derde voor samenvoeging hebben aangewezen, of samenvoeging juist hebben uitgesloten, blijkt uit hun arbitrageovereenkomst en uit een reglement waarnaar die verwijst. Omdat de stand van de gedingen meeweegt bij de toets aan onredelijke vertraging, speelt het tijdstip van het verzoek een rol. En samenvoeging kan het scheidsgerecht veranderen: de arbiter van uw keuze in het ene geding is niet vanzelf de arbiter in het samengevoegde geding.