Artikel 158 Rv: De onderhandse schuldbekentenis en het goedschrift

Artikel 158 Rv beschermt de particulier die een schuldbekentenis ondertekent. Staan in een onderhandse akte alleen verplichtingen van één partij en gaan die over het betalen van een geldsom, dan mist het stuk juist voor dat onderdeel de dwingende bewijskracht van artikel 157 lid 2 Rv; wat er verder in dezelfde akte is vastgelegd, houdt die kracht gewoon. Er zijn twee manieren om ook voor de geldsom die kracht te krijgen: de schuldenaar schrijft de akte volledig met de hand, of hij zet er een goedkeuring onder waarin het bedrag voluit in letters staat.

Waarom deze regel bestaat

Een eenzijdige schuldbekentenis is een gevaarlijk stuk. Er staat alleen in wat de ondertekenaar moet, en de tekst is vrijwel altijd door de ander opgesteld. Wie snel een papier tekent zonder het te lezen, kan zo een schuld erkennen die er niet is of die veel hoger uitpakt dan afgesproken. De wet dwingt daarom tot een handeling die niet per ongeluk gebeurt: zelf schrijven.

Het goedschrift

De goedkeuring die de wet noemt, heet in de praktijk het goedschrift. De schuldenaar schrijft er met de hand bij dat hij het bedrag goedkeurt en noemt dat bedrag voluit in letters, niet alleen in cijfers. Wie dat heeft gedaan, kan zich er moeilijk op beroepen dat hij niet wist waarvoor hij tekende: hij heeft het bedrag immers zelf uitgeschreven.

Ontbreken zowel het handgeschreven stuk als het goedschrift, dan is de akte niet waardeloos. Voor het te betalen bedrag zakt zij terug tot gewoon bewijs, dat volgens artikel 152 Rv vrij wordt gewaardeerd; voor het overige blijft haar dwingende bewijskracht in stand. De schuldeiser mag er dus nog steeds op wijzen, maar van de hoogte van de schuld hoeft niet zonder meer te worden uitgegaan en de overige omstandigheden gaan meewegen.

Wanneer de bescherming niet geldt

Het tweede lid haalt twee groepen uit de regeling. Aandelen in een obligatielening vallen erbuiten, omdat die juist gestandaardiseerd en zonder handschrift worden uitgegeven. En de bescherming geldt niet voor verbintenissen die de schuldenaar aangaat in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf: van een ondernemer wordt verwacht dat hij weet wat hij ondertekent.

Het onderscheid tussen privé en zakelijk is hier dus beslissend. Tekent een ondernemer daarnaast in persoon mee voor een schuld van zijn onderneming, dan is de vraag in welke hoedanigheid hij dat deed, en die vraag is in de praktijk niet altijd eenvoudig te beantwoorden.

Een voorbeeld

Een particulier leent geld van een kennis en tekent een kort, getypt briefje waarin staat dat hij een bedrag schuldig is. Wordt hij later aangesproken en betwist hij de hoogte van dat bedrag, dan levert het briefje geen dwingend bewijs op en moet de kennis zijn verhaal op andere manieren rondkrijgen. Had de particulier er met de hand onder geschreven dat hij het bedrag, voluit in letters, goedkeurde, dan had de kennis een veel sterker stuk gehad.

In de praktijk

Leent u privé geld uit, laat de schuldenaar dan het bedrag met de hand voluit goedkeuren en laat hem het stuk daarnaast tekenen en dateren. Zorg dat de betaling zelf via de bank loopt, zodat u naast de akte ook een spoor van de geldstroom heeft.

Leent u zelf, lees dan precies wat u goedkeurt. Schrijf nooit een bedrag voluit dat u niet heeft ontvangen, ook niet als u wordt verzekerd dat het maar een formaliteit is.